Tüzel Kişilik Perdesinin Kaldırılması Yöntemi ile Şirket Borçlarından Ortağın Kişisel Malvarlığı ile Sorumlu Olması 28 Kasım 2017
Tüzel kişilik, sermaye şirketlerinde pay sahiplerinden bağımsız bir varlık olarak hukuki muamelelerin tarafı olabilmesi ve taraf olduğu muamelelerden sermaye ortaklarından (pay sahipleri) bağımsız olarak sorumlu olması anlamına gelir. Şirketin taraf olduğu sözleşmelerden ve işlemlerden, sermaye ortakları değil, şirketin tüzel kişiliği sorumlu olur. Pay sahipleri ise şirketin tüzel kişiliğine karşı sermayeye katıldıkları oranda sorumlu olurlar. Bu durum şirket pay sahiplerinin sınırlı sorumluluğunu oluşturmaktadır.
Pay sahiplerinin sınırlı sorumluluğundan dolayı üçüncü kişilere sorumlu olan kural olarak tüzel kişiliktir. Bu nedenle doktrinde tüzel kişiliğin, üçüncü kişiler ile pay sahipleri arasındaki ilişkiyi sınırlama özelliği tüzel kişilik perdesi olarak adlandırılmaktadır. Tüzel kişilik perdesi sayesinde pay sahipleri sadece sermaye payları oranında üçüncü kişilere karşı sorumlu olurlar. Ancak, tüzel kişiliğin pay sahipleri üzerinde sağladığı bu koruma bazı durumlarda hakkaniyete aykırı sonuçlar doğurabilir. Özellikle Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesi çerçevesinde kanuna karşı hile hallerinde tüzel kişilik perdesinin kaldırılarak ortakların şahsi malvarlığına gidilebileceği durumlar söz konusudur. Tüzel kişilik perdesinin kaldırılabileceği haller üç başlıkta incelenebilir;
- Özkaynak Yetersizliği
Alacaklıların korunması ilkesinden hareketle; sermaye şirketlerinde pay sahiplerinin, belirli bir esas sermaye miktarını şirkete özgüleme borcu bulunmaktadır. Esas sermaye miktarı, şirketin faaliyetleri ve faaliyetlerinden doğabilecek riskler göz önüne alınarak hesaplanmalıdır. Bir başka deyişle belirlenen esas sermayenin şirketin ticari faaliyetleri esnasında doğabilecek riskleri karşılayabilecek miktarda olması gerekir. Bu bağlamda; bir şirketin yetersiz öz kaynağa sahip olmasına karşın söz konusu yetersizliği telafi etmeden üçüncü kişilerle hukuki işlemlere içinde bulunması, alacaklıları zarara uğratacağından; mahkeme tarafından tüzel kişilik perdesinin kaldırılarak pay sahiplerinin sorumlu olacağına karar verilmesi mümkün olabilecektir.
- Pay Sahipleri ile Tüzel Kişiliğin Malvarlığının Birbirine Karışması
Pay sahipleri ile tüzel kişiliğin malvarlığının birbirine karışmasına örnek olarak; bir şirketin diğer bir şirkette pay sahibi olması durumunda, pay sahibi olan şirketin malvarlığındaki bir unsurun kayıtlara geçirilmeksizin diğer şirketin faaliyetlerinde kullanılması durumu verilebilir. Uygulamada; söz konusu malvarlığının birbirine karışması durumlarında, mahkemeler tarafından tüzel kişilik perdesinin kaldırılmasına ve pay sahiplerinin sorumluluğuna gidilmesine karar verildiği sıkça görülmektedir.
- Hâkim Ortaklı Şirketlerde Perdenin Kaldırılması
Sermaye şirketlerinde esas sermaye çoğunluğuna sahip olan pay sahibi veya pay sahipleri şirketin hâkim ortağı olurlar. Tüzel kişiliğin kaldırılması şeklinde hâkim ortağın sorumluluğuna gidilebilmesi için, hâkim ortağın veya ortakların şirket üzerindeki hâkimiyetlerini kötüye kullanarak şirket alacaklılarını zarara uğratmış olmaları gerekmektedir.
Tüzel kişilik perdesinin kaldırılmasının üç türü vardır;
- Tüzel Kişilik Perdesinin Düz Kaldırılması
Yukarıdaki açıklamalar, tüzel kişilik perdesinin en tipik örneği olan tüzel kişilik perdesinin düz kaldırılmasına ilişkindir. Tüzel kişiye ilişkin sorumluluk alanının pay sahiplerini kapsayacak şekilde genişlemesi; başka bir ifadeyle, tüzel kişiliğe ait bir borcun ortakların kişisel malvarlıklarından karşılanarak ödenmesidir.
- Tüzel Kişilik Perdesinin Ters Kaldırılması
Pay sahibine ilişkin sorumluluk alanının tüzel kişiliği kapsayacak şekilde genişletilmesidir. Bilindiği üzere, şirket ortağına ait bir borcun ödenmemesi durumunda söz konusu ortağın sermaye şirketindeki hissesi haczedilebilmektedir. Daha sonra hacizli hissenin satılması mümkün olacaktır. Bu durumda borç dolaylı olarak tüzel kişiliğin malvarlığından ödenmiş olur. Tüzel kişilik perdesinin ters kaldırılması ile, ortağın alacaklısına, alacağını karşılayabilmek için şirketin malvarlığına gidebilmesi imkânı tanınmaktadır.
- Tüzel Kişilik Perdesinin Çapraz Kaldırılması
Özellikle grup şirketleri için uygulanmakta olan bir yöntem olup; grup şirketlere ait yavru ortaklıklar arasında sorumluluğun genişletilmesidir. Bu türde; yavru ortaklığın sorumluluğunda bulunan bir borcun önce ana şirketin sorumluluğuna gidilerek (düz) ve daha sonra ana şirkete ait bir başka yavru ortaklığın sorumluluğuna gidilerek (ters) bu ortaklığın malvarlığından ödenmesidir.
Tüzel Kişilik Perdesi Kaldırılması Teorisi, ülkemiz mevzuatında düzenlenmemiş olmasına karşın, uygulamada mahkemeler tarafından sıklıkla uygulanmaktadır. Söz konusu teori, Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 24.3.2015 tarihinde verdiği 2014/7187 esas numaralı ve 2015/4144 karar numaralı kararında da olduğu gibi içtihatlar ile gelişen ve uygulamada kabul gören bir müessesedir. Yargıtay birçok kararında alacaklıların zararına hareket edildiğinin ve dolayısıyla hilenin varlığının tespiti halinde, pay sahiplerinin sınırlı sorumluluğu ilkesine istisna getirerek tüzel kişilik perdesinin kaldırılabileceğini kabul etmiştir.
Bu kapsamda; ticaret hukuku bağlamında tüzel kişilik perdesinin kaldırılması sonucu ortaya çıkabilecek olan bir sorumluluk ile karşı karşıya kalınmaması adına; şirketin malvarlığı ile ortakların malvarlığının birbirinden ayrı olduğu bilinci ile hareket edilmesi, yapılacak ticari ve hukuki işlemlerden önce alanında uzman avukatlardan destek alınması önem taşımaktadır.
For English Version
http://www.kasaroglu.av.tr/en/lifting-the-corporate-veil-method-personal-assets-of-the-shareholder
