4734 SAYILI KAMU İHALE KANUNU KAPSAMINDA DOĞRUDAN TEMİN USULÜ NEDİR? 11 Mayıs 2020
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun (“Kanun”) 4. maddesi uyarınca doğrudan temin, belirli hallerde ihtiyaçların, idare tarafından davet edilen isteklilerle teknik şartların ve fiyatın görüşülerek doğrudan temin edilebildiği usul biçiminde tanımlanmıştır. Buna göre, idare tarafından ihtiyaçların ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın isteklilerle görüşülmek suretiyle temin edilmesi Kanun’da istisnai bir hal olarak düzenlenmiştir.
Kanun’un 22. maddesi uyarınca doğrudan temin yoluna başvurulabilecek istisnai hallerden bazıları şunlardır:
- İhtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi;
- Sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması;
- Mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetlerin, asıl sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden alınması;
- 01.02.2020 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin 97.008,-TL; diğer idarelerin 32.316,-TL’yi aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar;
- İdarelerin ihtiyacına uygun taşınmaz mal alımı veya kiralanması
Doğrudan Temin Usulü ile Getirilen Kolaylıklar Nelerdir?
Kanun’un ihale usulünün istisnası olarak, yalnızca sınırlı durumlarda öngördüğü doğrudan temin usulünün uygulanmasında da ihale usulüne kıyasla birtakım kolaylıklar öngörülmüştür. Buna göre, doğrudan temin usulünde;
- Geçici ya da kesin teminat alınması ve ilan yapılması,
- İhale komisyonu kurulması ve ihale kararı alınması,
- İhale dokümanı hazırlanması ve yaklaşık maliyet tespiti,
- Şartname hazırlanması ve sözleşme yapılması,
- Yazılı teklif alınması ve pazarlık yapılması,
- Kanun’un ihale usulüne ilişkin öngördüğü ekonomik ve malî yeterlik, mesleki ve teknik yeterliklerin aranması,
kural olarak zorunlu değildir. Ancak, söz konusu kolaylıklardan yararlanılıp yararlanılmaması Kanun tarafından idarenin takdirine bırakılmıştır. Öte yandan, doğrudan temin usulünün uygulanmasında alım yapılacak kişi veya firmanın ihalelere katılmaktan yasaklamanın bulunup bulunmadığının teyidi de zorunlu olmaktan çıkarılmıştır. Söz konusu kuralın istisnası ise, yukarıda belirtilen parasal sınırlar dahilinde yapılan alımlarda ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığını teyit edilmesinin zorunlu olmasıdır.
Doğrudan Temin Usulü İçin Getirilen Zorunluluklar Nelerdir?
Doğrudan temin usulünde, yukarıda sayılan kolaylıkların yanı sıra, idare tarafında uyulması gerekli birtakım zorunluluklar öngörülmüştür. Buna göre idare tarafından;
- Piyasada fiyat araştırması yapılmalı; piyasa fiyat araştırması için en az bir kişi yazılı olarak görevlendirilmelidir.
- Uygun görülen kişiden alım yapılmadan önce, harcama yetkilisinden onay belgesi alınmalıdır.
- Belli bir süreyi gerektiren işlerde, alımın sözleşmeye bağlanması zorunludur.
Son olarak, Kanun’un 53, 54, 55 ve 56. maddeleri gereğince, sadece Kanun kapsamında yapılan ihalelere yönelik olarak idareye şikâyet ve Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikâyet başvurularında bulunulabilecektir. Dolayısıyla sadece bir alım yöntemi olan, ihale usulü olmayan doğrudan temin usulüyle gerçekleştirilen alımlara yönelik olarak, Kanun’da öngörülen şikâyet ve itirazen şikâyet kurumları uygulanamayacaktır. Bununla birlikte; 2577 sayılı İdarî Yargılama UsulüKanunu’nun 11. maddesi gereğince, üst makama başvuru yapılmasında bir engel bulunmamaktadır.
