Vergi Hukukunda Zamanaşımı 14 Ekim 2022

VERGİ HUKUKUNDA ZAMANAŞIMI

Vergi hukukunda zamanaşımı; ilgili mevzuatça belirlenen sürenin geçmesi suretiyle vergi alacağının ortadan kalkmasını ifade eder. Vergi hukukunda tarh zamanaşımı ve tahsil zamanaşımı olmak üzere 2 çeşit zamanaşımı söz konusudur. Tarh zamanaşımı 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nca; tahsil zamanaşımı ise, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunu’nca düzenlenmiştir.

I. Tarh Zamanaşımı

Tarh zamanaşımı nedir?

Tarh zamanaşımı; 213 sayılı Vergi Usul Kanunu kapsamındaki kamu alacakları (genel bütçe ile il özel idareleri ve belediyelerden oluşan bir kısım yerel yönetim tarafından tarh edilen vergi, resim ve harçlar ile bunların ferileri) hakkında uygulanacak bir zamanaşımı türüdür.

Zamanaşımı için geçmesi gereken süre nedir? Zamanaşımının hüküm ifade etmesi için mükellefin müracaatı gerekli midir?

Vergi Usul Kanunu m. 113 uyarınca, zamanaşımı süresinin geçmesiyle vergi alacağı kalkmakta ve zamanaşımı mükellefin bu hususta bir müracaatı olmasa dahi hüküm ifade etmektedir. Zamanaşımı süresi Vergi Usul Kanunu m. 114 kapsamında düzenlenmiştir. Vergi Usul Kanunu m 114. uyarınca vergi, vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlayarak beş yıl içinde tarh ve tebliğ edilmezse zamanaşımına uğramaktadır. 

Verginin zamanaşımına uğramasının şartları nelerdir?

Vergi Usul Kanunu’nun lafzı incelendiğinde, verginin zamanaşımına uğramasının ön koşulu olarak:

• Vergi doğuran olayın gerçekleşmesi,
• Tarh işleminin Vergi Usul Kanunu’nca öngörülen sürede yapılmamış olması,
• Tebliğin Vergi Usul Kanunu’nca öngörülen sürede yapılmamış olması gerekmektedir.

Tarh işlemi zamanında yapılsa dahi; vergilendirme ile ilgili olan ve sonuç yaratan belge/yazıların, mükellefe, vergi sorumlusuna veya diğer ilgililere Vergi Usul Kanunu öngörülen süre ve usule uygun şekilde tebliğ edilmemesi durumunda yapılan tebligat geçersiz olacağından ilgililer açısından hukuki bir sonuç doğurmayacaktır. Buna ek olarak; Vergi Usul Kanunu m. 108 kapsamında aktarıldığı üzere, tebliğ edilen belgelerde yapılan hatalar ‘’esasa etkili’’ ise tebliği hükümsüz kılmakta ve ilgililer açısından hüküm doğurmamaktadır.

Tarh zamanaşımını durduran nedenler nelerdir?

Vergi Usul Kanunu’nda tarh zamanaşımı süresini durduran iki durum düzenlenmiştir. Buna göre zamanaşımını durduran nedenler;

• Matrah takdiri için Takdir Komisyonuna başvurulması,
• Mücbir sebep nedeniyle sürelerin işlememesidir. (VUK m. 15)

Tarh zamanaşımını kesen nedenler nelerdir?

Vergi alacağının tarh ve tebliğinin ardından, verginin tahsil aşamasına geçileceğinden artık tarh zamanaşımından değil tahsil zamanaşımından söz etmek mümkün olacaktır. Bu doğrultuda Vergi Usul Kanunu’nda tahakkuk zamanaşımının kesilmesine ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır.

II. Tahsil Zamanaşımı

Tahsil zamanaşımı nedir?

Vadesinin üzerinden, 6183 Sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ile belirlenen sürenin geçmesine rağmen, tahsil edilmeyen kamu alacakları için söz konusu olan zamanaşımı türüdür.

Tahsil zamanaşımının şartları nelerdir?

Tahsil zamanaşımı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 102. Maddesince düzenlenmiştir. Tahsil zamanaşımı amme alacakları ile ilgilidir. Tahsil zamanaşımının koşulları:

• Kamu alacağının vadesinin gelmiş olması,
• Tahsil işleminin Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’da öngörülen sürede yapılmamış olması olarak sıralanabilir.

Tahsil zamanaşımı süresi amme alacağının vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılının başından başlamaktadır.

Tahsil zamanaşımını durduran nedenler nelerdir?

Tahsil zamanaşımı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 104. Maddesi kapsamında ele alınmıştır. Tahsil zamanaşımı süresinin durması için:

• Borçlunun yabancı memlekette bulunması, hileli iflas etmesi veya terekesinin tasfiye işleminin yapılması ve
• Kanunda yazılı bu sebeplerin borçlu nezdinde takibat yapılmasına imkan vermemesi gerekmektedir.

Tahsil zamanaşımı, işlememe sebeplerinin kalktığı günün bitmesinden itibaren kaldığı yerden devam eder.

Tahsil zamanaşımını kesen nedenler nelerdir?

Tahsil zamanaşımını kesen nedenler Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 103. Maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre tahsil zamanaşımını kesen nedenler:

• Kısmi ödeme,
• Haciz tatbiki,
• Cebren tahsil ve takip muameleleri sonucunda yapılan her çeşit tahsilat,
• Ödeme emri tebliği,
• Mal bildirimi, mal edinme ve mal artmalarının bildirilmesi,
• Kefile veya yabancı şahıs ve kurumlar mümessillerine tatbik edilen veya bunlar tarafından yapılan bazı işlemler,
• İhtilaflı alacaklarda kaza mercilerince bozma kararı verilmesi,
• Amme alacağının teminata bağlanması,
• Kaza mercilerince icranın tehirine karar verilmesi,
• İki amme idaresi arasında mevcut bir borç için alacaklı amme idaresi tarafından borçlu amme idaresine borcun ödenmesi için yazı ile müracaat edilmesi ve
• Amme alacağının özel kanunlara göre ödenmek üzere müracaatta bulunulması ve/veya ödeme planına bağlanmasıdır.

III. SONUÇ

İdarenin tek başına yapacağı işlemler ile özellikle zamanaşımının kesilmesi mümkün olabilir. Bu durum mükellefler için hak kaybına yol açacağından, idarenin tek taraflı olarak yapacağı işlemler mükellef için büyük önem arz etmektedir. Bu sebeple mükellefin hak kaybına uğramamak adına, gerek idari işlemler gerekse yargı aşamasında alanında uzman kişilerden yardım almasının olası hak kayıplarının önüne geçeceği düşünülmektedir.