Faktoring Sözleşmeleri 6 Ekim 2015

Faktoring, genel itibariyle, her türlü mal ve hizmet satışı sonrasında oluşan vadeli ticari alacakların faktoring şirketi ya da daha kısa tanımıyla faktör denilen finans kurumuna devredilerek, bu kurumdan tahsilat, borçlu ve müşteri hesaplarının tutulması, finansman veya faktoring garantisi fonksiyonlarından herhangi birinden ya da tamamından yararlanmaktır.

A. Hukuki Kaynaklar

Faktoring sözleşmesi, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu’nda (“6361 sayılı Kanun”) düzenlenmekte olup, 38. maddesinde mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilen alacaklar ile Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilebilen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir almak suretiyle, faktoring şirketinin müşterisine sağladığı tahsilat, borçlu ve müşteri hesaplarının tutulmasının yanı sıra finansman veya faktoring garantisi fonksiyonlarından herhangi birini ya da tümünü içeren sözleşme olarak tanımlanmıştır.

Faktoring sözleşmeleri ile ilgili olarak birçok ikincil düzenleme yer almakla birlikte bunlar arasından en önemlilerinin, faktoring şirketleri ve bankalarca yapılacak faktoring işlemlerine ilişkin usul ve esasları düzenleyen “Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” ile faktöring şirketlerinin kuruluş ve çalışma esaslarını düzenleyen “Finansal Kiralama, Faktoring Ve Finansman Şirketlerinin Kuruluş Ve Faaliyet Esasları Hakkında Yönetmelik” olduğu söylenebilir.

B. Faktoring Sözleşmesinin Şekli

6361 sayılı Kanun, faktoring sözleşmelerinin yazılı olarak yapılmasını öngörmektedir. Yazılı olma şartı bir geçerlilik şartıdır.

C. Alacağı Tevsik Eden Belgeler ve İstihbarat Çalışması

Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğinin 4. Maddesi uyarınca faktöring sözleşmesi kapsamında finansman, müşterinin mal veya hizmet satışına istinaden düzenlediği fatura veya fatura yerine geçen belgeler karşılığında, kamu kurumlarına yapılan ödemeler haricinde, müşteriye sağlanır. Aynı Yönetmeliğin 8. Maddesine göre faturalı alacağa istinaden kambiyo senedi veya diğer senetlerin alınması halinde, alınan kambiyo senedi veya diğer senetteki ciro silsilesinde kuruluşa kambiyo senedi veya diğer senedi ciro edip veren kişinin, devralınan faturada alacaklı olarak gözüken kişi ve bu kişiden bir önceki cirantanın veya keşidecinin de faturadaki borçlu ile aynı kişi olması gerekir.

Ayrıca belirtmek gerekir ki, aynı faturaya istinaden birden fazla faktöring sözleşmesinin akdedilmesi mümkün değildir. Bu amaçla, Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik 5. Maddesi kapsamında;

• İlgili mevzuatta uyarınca faturanın tarifi, şekli ve nizamına ilişkin düzenlemeler dikkate alınarak faturadaki bilgilerin kontrol edilmesi,
• Merkezi Fatura Kaydı Sisteminde bu faturaların mükerrer olup olmadığının incelenmesi,
• Müşterilerin mali durumlarının değerlendirilerek bunların itibarı ve işlem geçmişleri de dikkate alınmak suretiyle gerektiğinde fatura borçlusu ve kambiyo senedi veya diğer senedin keşidecisine de başvurularak borcun teyit edilmesini sağlayacak yöntemlerden ve veri tabanlarından yararlanılması

suretiyle faktör tarafından istihbarat çalışması yerine getirilmektedir.

D. Faktoringin İşlevleri

Faktoringin işlevlerini genel itibariyle tahsilat veya hizmet işlevi, finansman işlevi ve garanti işlevi olmak üzere gruplamak mümkündür:

a. Tahsilat veya Hizmet İşlevi

Alacakların faktoring şirketine devri neticesinde söz konusu alacaklara ilişkin tüm takip işlemleri de faktöre geçmektedir. Bu itibarla faktoringin tahsilat işlevi, vadesi gelen alacakların doğrudan faktör tarafından tahsil edilmesi ve gerektiğinde bu alacakların tahsili için her türlü yasal tedbirin uygulanması olarak tanımlanabilir. Borçla ilgili muhasebe kayıtlarının tutulması, borçluya ihtarname gönderilmesi, alacakların tahsili amacıyla gerekli hukuki yollara başvurulması gibi işlemler tahsilat işlevi kapsamında faktör tarafından ifa edilen hizmetlerdendir. Ayrıca faktöring şirketi, alacaklarını devreden müşteri için, faturanın düzenlenmesinden alacağın tahsil edilmesine kadar geçen süreç içerisinde borçlunun muhasebesel kayıtlarını tutar ve borçlunun tüm hesap hareketleri hakkında müşteriye bilgi verir.

b. Finansman İşlevi

Faktoring işleminin finansman işlevi, nakit sorunu olan ya da alacaklarının tahsilinde sıkıntı yaşayan alacaklının alacaklarının faktör tarafından devralınarak bunların kısa bir süre içerisinde nakde çevrilmesi ve alacaklıya finansman sağlanmasıdır. Uygulamada faktör, satıcıya alacakları karşılığında avans ödemesi yapmak suretiyle de finansman sağlayabilmektedir.

c. Garanti İşlevi

Faktoring sözleşmesin kapsamında garanti hizmetinin sağlandığı hallerde, alıcı ya da borçlu ödeme güçlüğüne düştüğünden dolayı ödeme yapamadığı takdirde faktör, sözleşmede öngörülen limitler dahilinde öngörülen tutarların tamamının ödeneceğini satıcı ya da müşteriye garanti edebilir. Böylelikle, borçlunun vadeli alacağa ilişkin borcunu vadesinde yerine getirememe riski garanti altına alınır. Limit tutarları ise, borçlunun ya da alıcının ödeme kabiliyeti ve bu kapsamda yapılan risk analizi çerçevesinde tespit edilmektedir.

Garanti fonksiyonu açısından faktoring sözleşmeleri gayri kabili rücu ve kabili rücu olarak ayrılabilir. Gayri kabili rücu bir faktoring sözleşmesinde, alacakların tahsil edilememesi riski tamamen faktöre aittir. Sözleşmede öngörülen şartlar ve limitler çerçevesinde alacağın ödenmemesi riski faktör tarafından üstlenilir. Bu itibarla, borçlunun borcunu kural olarak herhangi bir sebeple ifa edememesi durumunda faktör müşteriye rücu edemeyecektir. Ancak belirtmek gerekir ki, müşterinin göndermiş olduğu malların borçlu ile yapmış olduğu sözleşmeye aykırı olması veya ticari ilişkiden kaynaklanan başka herhangi bir haklı nedenden dolayı alıcı, ödeme yapmayı kabul etmezse faktörün satıcıya rücu etme hakkı vardır. Bu nedenle uygulamada, kredibilitesi çok yüksek firmalarda garanti hizmeti ve gayrikabili rücu işlemler yapılmaktadır.

Faktoring sözleşmesinin kabili rücu olarak akdedilmesi durumunda ise borçludan alacağın tahsil edilememesi riski müşteride kalmaya devam eder. Bu halde faktörün, tahsil edemediği alacak tutarında müşteriye yapmış olduğu ödemeler için ona rücu etme hakkı olduğundan, kabili rücu faktoringde faktör, esas itibariyle finansman ve tahsilat hizmeti vermektedir.

Günümüzde faktoring şirketleri, hazırlamış oldukları standart sözleşmeler üzerinden müşterileriyle faktoring sözleşmesi akdetmektedirler. Söz konusu standart sözleşmeler incelendiğinde gayri kabili rücu ve kabili rücu garanti işlevinin bir arada düzenlendiği görülebilecektir. Özellikle faktöring şirketleri, borçlunun aczi ya da iflas etmesi sebebi ile ödeme güçsüzlüğünün söz konusu olduğu hallerde ve belirli bir limit dahilinde gayri kabili rücu olarak müşteriye garanti sağlamaktadır.

E. Uygulanacak Hukuk ve Yetkili Mahkeme

6361 sayılı Kanunda ya da ilgili ikincil mevzuat hükümlerinde faktoring sözleşmelerinin tabi olduğu hukuk ya da bu sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların çözümünde yetkili mahkemenin ne olacağına dair herhangi bir hüküm yer almamaktadır. Bu itibarla faktor ve müşteri, kural olarak sözleşme serbestisi içerisinde uygulanacak hukuk ve yetkili mahkemeyi belirleyebileceklerdir.

For English Version

http://www.kasaroglu.av.tr/en/28073/Factoring-Agreements-Under-Turkish-Law