Sözleşmelerde Yabancı Dil Kullanımı 22 Haziran 2015

Günümüz ticari hayatında, tarafları Türk olan ve/veya Türkiye’de yürütülen iş veya projelere ilişkin sözleşme ve belgeler çoğunlukla yabancı dilde düzenlenmekte olup, hem İngilizce hem de Türkçe olarak hazırlanan belgelerde ise İngilizce metnin öncelikli olarak uygulanacağı kabul edilmektedir. Fakat söz konusu kabul, 10.04.1926 tarihinde yürürlüğe giren “805 Sayılı İktisadi Müesseselerde Mecburi Türkçe Kullanımı Hakkında Kanun” (“Kanun”) ile bu konuyla ilgili Yargıtay’ın verdiği yakın tarihli kararlar dikkate alındığında anılan anlaşmaların tarafları için ciddi sorunların ortaya çıkmasına sebep olabilir.

Kanun uzun süredir yürürlükte olmasına rağmen, birçok kişinin bu Kanun’un öngördüğü hüküm ve cezai müeyyideler hakkında bilgisi bulunmamaktadır. Bu Kanun’un uygulanmasına ilişkin doktrinde kabul edilen genel görüşten ayrılan Yargıtay’ın yakın tarihli kararları dikkate alındığında, iş adamlarının, özellikle Türkiye’de yüksek maliyetli projelerle ilgilenen yabancı yatırımcı şirketlere ait yerel şirketlerin, hak ve menfaatlerinin korunması adına bu Kanun hakkında bilgi sahibi olmaları adeta bir zorunluluk haline gelmiştir.

I) Türk Şirketlerinin Türkçe Kullanma Zorunluluğu

Kanun’un 1. Maddesine göre “Türk tabiiyetindeki her nevi şirket ve müesseseler, Türkiye dahilindeki her nevi muamele, mukavele, muhabere, hesap ve defterlerini Türkçe tutmağa mecburdurlar.”

Yukarıda bahsedilen 1. Madde hükmü ışığında, Türk uyruklu her şirket ve müessese Türkiye topraklarında her türlü işlem, hesap ve defterlerini Türkçe tutmak, bütün sözleşme ve yazışmalarını Türkçe yapmak zorundadır.

Bu doğrultuda, Türk uyruklu şirket ve müesseselerin işlem ve yazışmalarında Türkçe kullanma yükümlülüğünün tek istisnası bu işlem ve yazışmaların Türkiye dışında bir yerde gerçekleştiriliyor/yürütülüyor olmasıdır.

Bu bakımdan, iki veya daha fazla Türk şirketi (yabancı uyruklu bir ana şirkete bağlı olan yerel şirketler de dahil olmak üzere) arasında yapılan bir sözleşme Türkçe hazırlanıp imzalanmalıdır. Eğer sözleşmenin yabancı dilde hazırlanarak yürürlüğe girmesi tercih ediliyorsa, uyuşmazlık halinde geçerli olacak olan Türkçe metnine de beraberinde yer verilmesi gerekmektedir.

II) Yabancı Şirketlerin Türkçe Kullanma Zorunluluğu

Kanun’un 2. Maddesine göre “Ecnebi Şirket ve müesseseler için bu mecburiyet Türk müessesatı ile ve Türkiye tebaasından olan efrat ile muhabere, muamele ve temaslarına ve devair ve memurini Devletten birine ibraz mecburiyetinde bulundukları evrak ve defterlerine hasredilmiştir.”

Yukarıda belirtildiği üzere, Kanun’un 1. Maddesi Türk şirketlerine, defter ve hesaplarını Türkçe tutma, sözleşme ve yazışmalarını Türkçe yapma zorunluluğu getirmiş olmasına rağmen, aynı Kanun’un 2. Maddesinde yabancı şirketlerin akdedeceği “sözleşmeler” için bir istisna getirilmiş ve “sözleşme” ifadesi ilgili madde kapsamına dahil edilmemiştir. Bu maddeye göre yabancı şirketlerin, yalnızca Türk şirketleriyle veya Türk devlet idaresiyle gerçekleştirecekleri yazışmalarda Türkçe dilini kullanmaları öngörülmüştür.

Bazı hukukçuların maddede geçen “muamele” ibaresinin “sözleşmeler”i de içermesi gerektiği yönündeki iddialarına rağmen, doktrinde genel kabul gören görüşten ayrılmayarak bu maddenin yabancı şirketlerin Türkçe kullanma zorunluluğunun kapsamını daraltmak için tahmil edildiği kanısındayız.  Dolayısıyla, yabancı şirketlerin Türk şirketlerle yapacağı tüm sözleşmeleri Türkçe imza etme mecburiyetinin bulunmaması gerektiğini değerlendirmekteyiz.

Hal bu olmakla birlikte; Yargıtay’ın bu konuda çelişkili kararları bulunmaktadır. Yargıtay, daha önceleri yabancı şirketlerin akdedeceği sözleşmelerin Türkçe yapılması zorunluluğu bulunmadığını belirtirken, konuya ilişkin en son verilen karar olan Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 04.03.2013 tarih ve E.2012/4088, K.2013/3972 sayılı kararında, doktrindeki yaygın görüşün aksine, 805 Sayılı Kanun’un 2. Maddesinde “sözleşmelerin” Türkçe yapılmasının öngörüldüğü ifade edilmiştir. Bu nedenle; bu karar uyarınca ileride kurulabilecek mahkeme hükümleri de dikkate alındığında, yabancı şirketlerin Türk şirketlerle akdedeceği sözleşmelerin çift dilde düzenlenmesinin ve geçerli dilin Türkçe olarak seçilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir. Aynı durum yabancı şirketler ile Türk Şirketler arasında yapılacak olan yazışmalar açısından da geçerli olacaktır.

III) Kanun’a Aykırılığın Hukuki Sonuçları

A) Kanun’a Aykırı Evrak ve Belgelerin Bunları Düzenleyen Lehine Hüküm Doğurmaması

Kanun’un 4. Maddesi uyarınca, 1 ve 2. Maddelere aykırı olarak hazırlanan evrak ve belgeler bunları düzenleyen şirket ve müesseseler lehine hüküm doğurmayacaktır.

Keza, Kanun’un 4. Maddesine göre, yargıya taşınan bir uyuşmazlık çıkması durumunda, Türkçe kullanma yükümlülüğünü Türk şirket ve müesseseler için  getiren Kanun’un 1. Maddesi ile yabancı şirket ve müesseseler için bu yükümlülüğü  öngören Kanun’un 2. Maddesine aykırı evrak ve belgeler (ve ilgili bölümleri), bunlara dayanarak hak iddia eden taraf lehine yorumlanmayacak olup, söz konusu tarafın muhtemel hak kaybına uğraması da söz konusu olabilecektir. Nitekim Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2009/2051 E. ve 2009/5292 K. sayılı kararında “…Kanun’un 4. maddesi uyarınca, 1. maddede belirtilen şirket ve müesseseler, işlemlerini Türkçe yapmadıkları takdirde, söz konusu sözleşmelere ve belgelere dayanamazlar” şeklinde hüküm tesis etmiştir.

Öte yandan, “söz konusu belgenin Kanun’a aykırılığı”na dayanarak yapılacak iddialardan önceden feragat edilmesi hukuken geçersiz ve hükümsüzdür.

Bu itibarla, yukarıda bahsedilen şartların, yabancı sermayeli/bağlı şirketlerin faaliyetleri dolayısıyla düzenledikleri hemen hemen her türlü belgede ve özellikle söz konusu şirketlerin akdettikleri ya da akdedecekleri proje sözleşmelerinde yerine getirilmesi gerekmektedir.

B) Adli Para Cezası Uygulaması

Kanun’un ayrıca cezai hüküm öngören 7. Maddesi şu şekildedir: “Bu Kanun hükümlerine aykırı hareket eden kişi, yüz günden az olmamak üzere adlî para cezasıyla cezalandırılır.” (Değişik: 23/10/2008-5728)

C) Kanun’a Aykırılığın İlgili Belgenin Geçerliliğine Etkisi

Kanun’a aykırı olarak düzenlenen belge ve sözleşmeler, Türk Borçlar Kanunu’na göre geçersiz sayılamaz. Ancak, söz konusu aykırılığın yukarıda açıklanmış olan hukuki sonuçları dikkate alındığında, böyle bir aykırılığın taraflar için önemli bir ekonomik sorun teşkil edeceği açıktır. Bu bağlamda, şu ana kadar Kanun’a aykırı olarak düzenlenen belge ve sözleşmeler hariç olmak üzere, şirket ve müesseselerin bundan sonra akdedecekleri sözleşmelerde ve düzenleyecekleri belgelerde bunlardan dolayı ağır kayıp ve zararlarla karşılaşmamaları için Kanun’un yukarıda bahsedilen ilgili hükümlerine uygun hareket etmeleri gerekmektedir.

IV) Sonuç

Yukarıda açıklandığı üzere, söz konusu Kanun yürürlükte ve tamamen geçerli olmasına rağmen, uygulamada neredeyse tüm şirketler ve hatta devlet kurumları pek çok projede yazışma ve sözleşmelerini İngilizce gerçekleştirerek bu Kanun’u ihlal etmektedirler.  Özellikle Türk şirketler ile yaptıkları sözleşme ve işlemlerinde yabancı dil kullanmayı tercih eden yabancı şirketler ile Türk Hukuku’na göre kurulan yabancı sermayeli şirketler, sözleşmeleri yabancı dilde akdetmeleri nedeniyle karşılaşabilecekleri risklerin farkında değildirler. Hal bu ki, hem yukarıda belirtilen Kanun hükümleri hem de son dönemde verilen Yargıtay kararları uyarınca; bu şirketlerin yazışma ve sözleşmeleri de şüphesiz 805 sayılı Kanun’a tabi olacaktır.

Yabancı yatırımcıların ve/veya onların yerli şubelerinin Türkiye’de gerçekleştirecekleri projeler için imzaladıkları sözleşmelerin İngilizce olması genel bir uygulama haline gelmiştir. Hal bu olmakla birlikte, söz konusu sözleşmelerin ya da yazışmaların taraflarının, Kanun dolayısıyla doğabilecek olumsuz sonuçları ortadan kaldırmak adına söz konusu belgelerin Türkçe tercümelerini de ilgili dokümanlara eklemeleri ve herhangi bir çelişki halinde Türkçe metnin esas alınacağını belirtmeleri yerinde olacaktır. Böylece her iki taraf da herhangi bir hak kaybına uğramaksızın sözleşmeden doğan menfaatlerini koruyabileceklerdir.

For English Version

http://www.kasaroglu.av.tr/en/28268/Use-of-Foreign-Language-in-Contracts