Madencilik Faaliyetleri ile Kamu Yatırımlarının Çakışması Halinde Hukuki Çözümler 22 Ağustos 2014
Türkiye, maden çeşitliliği potansiyeli ile yabancı yatırımcıların da dikkatini çeken bir ülke olarak bilinmektedir. Ancak, 1985’te yürürlüğe giren 3213 sayılı Maden Kanunu’nda (“Kanun”) yıllar içerisinde birçok değişiklik yapılmasına rağmen madencilik sektörü beklenen gelişmeyi kaydedememiştir. Bu nedenle, Kanun’daki boşlukları gidermek ve maden sektöründeki problemlere ilişkin çözümler bulmak bir zorunluluk haline gelmiştir. Bu suretle, Kanun’u önemli ölçüde tadil eden 5995 sayılı kanun 24 Haziran 2010 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.
5995 sayılı Kanun ile getirilen en önemli yeniliklerden birisi de maden faaliyetleri ile diğer kamu yatırımlarının birbirini engellemesi/birbiriyle çakışması durumunda maden yatırımcıları ile diğer yatırımcılar aralarındaki uyuşmazlıkların çözümü için yetkili bir kurul kurulmasıdır. Her ne kadar bu kurul ilk olarak 07 Ekim 2004 tarihinde çıkarılan ve Kanun’da değişiklik yapan 5177 sayılı Kanun’da öngörülmüş olsa da kurulun oluşturulmasının, faaliyet esaslarının, karar mekanizmasının ve diğer işlemlerinin bir yönetmelik ile düzenleneceği belirtilmiştir. Hal bu olmakla birlikte kurul, Kanun’da yer verilen söz konusu düzenlemenin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesi neticesinde 2010 yılına kadar fiili ve aktif bir şekilde çalışamamıştır. Kurulun daha aktif hale gelmesi ise 5995 sayılı Kanun ile yapılan değişikliklerle Kanun’daki bu boşluğun giderilmesi ve kurulun organizasyon ve faaliyetlerinin Kanun ve Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği’nde (“Yönetmelik”) düzenlenmesi neticesinde gerçekleşmiştir.
I. YASAL DÜZENLEMELER
1. Kurul’un Kurulması ve Yetkileri
Kurul (“Kurul”), Devlet Planlama Teşkilatının bağlı olduğu bakanın başkanlığında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı, diğer yatırımcı kurum ya da kuruluşun bağlı olduğu bakan veya bakanlar ile yatırım kararına onay veren kurumun ilgili olduğu bakan olmak üzere asgari üç kişiden oluşur. Ancak, katılımcı sayısının üçün altında olması halinde Gümrük ve Ticaret Bakanı Kurul’a üye olarak katılır. Kurul çalışmaları ile ilgili sekretarya hizmetlerini Maden İşleri Genel Müdürlüğü (“MİGEM”) yürütür. Kurul, Kanun’un 7. Maddesi ve Yönetmelik’in 127. Maddesi uyarınca, madencilik faaliyetleri ile Devlet ve il yolları, otoyollar, demir yolları, havaalanı, liman, baraj, enerji tesisleri, petrol, doğalgaz, jeotermal boru hatları, su isale hatları gibi kamu yararı niteliği taşıyan yatırımların birbirlerini engellemesi, ilaveten madencilik faaliyetlerinin yapılamaz hale gelmesi ve yatırım için başka alternatif alanların bulunamaması durumunda, lisans sahiplerinin ve yatırımcılarının durumları ve nasıl hareket edilmesi gerektiğine karar verecektir.
Kanun ve Yönetmelik uyarınca Kurul, maden yatırımcıları ile diğer kamu yararı amacıyla hareket eden yatırımcılar arasında çıkan uyuşmazlıklarda karar vermek üzere yetkilendirilmiştir. Diğer taraftan, aşağıda yer alan 3. Bölümde de açıklandığı üzere, bazı özel durumlarda konu ile ilgili olarak karar vermek üzere MİGEM yetkilendirilmiştir.
2. Kurul’a Başvuru
Kanun’un 7. Maddesi ve Yönetmelik’in 127. Maddesi uyarınca Kurul, madencilik faaliyetleri ve yukarıda örnekleri sayılan kamu yararı niteliğindeki yatırımlarının görünür rezerv alanlarında veya işletme iznine tabi alanlarda birbirlerini engellemesi ve neticeten maden işletme faaliyetinin bu alanda yapılamaz hale gelmesi ve yatırım için başka alternatif alanların bulunamaması halinde, lisans sahipleri ile yatırımcıların mevcut durumlarını da göz önüne almak suretiyle söz konusu durum hakkında karar vermeye yetkilidir.
Bu nedenle, madencilik faaliyetleri ile bu gibi kamu yararı niteliğindeki yatırımlarının aynı alanda çakışması durumunda, yatırımcı veya lisans sahibi MİGEM’e başvuruda bulunabilir. Başvuru yatırımcı tarafından yapılırsa, yatırım için başka alternatif alan olmadığına dair bilimsel ve teknik bilgi ve belgelerin MİGEM’e sunulması gerekmektedir. MİGEM, yatırımcının yapacağı başvuru üzerine yapacağı incelemelerde;
- kamu yararı niteliği taşıyan yatırımlar ile madencilik faaliyetlerin birbirlerini engellediğini,
- söz konusu yatırımın gerçekleştirilmesi halinde madencilik faaliyetlerinin gerçekleştirilemez hale geleceğini,
- gerçekleştirilmesi planlanan yatırımın işletme ruhsatı kapsamında verilen izin ile veya görünür rezerv alanı ya da ruhsata dayalı olarak üretimin yapıldığı tesis alanları ile çakıştığı
tespit edilirse, yatırımcıya ve lisans sahibine konuya ilişkin bildirimde bulunulur ve ilgili tüm bilgi, belge ve görüşlerinin bir ay içinde MİGEM’e sunmaları kendilerinden istenir.
Yatırımcı ile lisans sahibi söz konusu herhangi bir anlaşmaya varamaz veya 1 aylık süre içerisinde MİGEM’e anlaşma sağlandığı hususunda bildirimde bulunmazlarsa, MİGEM süreci resen yürütür ve bir bilirkişi raporu hazırlanarak Kurul’a sunulur. İşbu raporun Kurul üyesi bakanlara sunulmasının ardından, Kurul Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı’nın veya ilgili diğer bakanlardan birinin daveti üzerine toplanır. Kurul, kararlarını üye tamsayısının salt çoğunluğuyla alır ve alınan karar kamu yararı kararı yerine geçer.
Kurul vereceği kararlarında, görünür rezerv alanı ile diğer yatırımın çakışması halinde lisans sahibinin mevcut durumu ve yatırımcının kamu yararı ile birlikte;
- madenin makul bir sürede üretilebilme imkanının olup olmadığını,
- Ara ve son ürün madencilik faaliyetleri ile uğraşan sanayi tesisleri için hammadde sağlayan ve lisanslı arazilerde kurulu hammadde tesislerinin ihtiyacı için alternatif alanların olup olmadığını,
dikkate alarak değerlendirme yapar. Ayrıca Kurul, gerektiği takdirde ödenecek ücretler konusuna ilişkin bir rapor da hazırlatabilir. Yapılacak olan değerlendirmeler neticesinde, Kurul tarafından verilen karar kamu yararı kararı yerine geçecektir. Hazırlatılan rapor, danışmanlık ücretleri, yolluk ve günlük masraflar gibi tüm harcamalar yatırımcı tarafından karşılanır. Ayrıca, yatırımlar nedeniyle Kurul kararı ile faaliyeti kısıtlanan maden işletmecisinin usul ve esasları MİGEM tarafından belirlenen yatırım giderleri, lehine karar verilen tarafça tazmin edilir.
3. MİGEM’in Yetkileri
Kanun’un 7. Maddesi uyarınca MİGEM;
- Herhangi bir yatırım yapılmamış I. Grup madenler ile çakışan aynı yerdeki diğer yatırımlara izin vermeye;
- Mıcır, kaba inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı hammaddeleri için verilen ruhsatlar ile çakışan aynı yerdeki diğer yatırımlara izin vermeye;
- Görünür rezervi belirlenmemiş diğer grup maden ruhsat sahaları ile çakışan aynı yerdeki diğer yatırımlara izin vermeye;
- Ruhsatlı sahalarda görünür rezervi belirlemek üzere yapılan sondaj, kuyu, galeri, desandre gibi işler için yapılan yatırımların ve maden varlığının belgelenmesi durumunda tespit edilen görünür rezerv alanı dışındaki alanlar için diğer yatırımların madencilik faaliyetlerini engellemeyeceğine karar vermeye;
yetkili kılınmıştır.
II. SONUÇ
5995 sayılı Kanun ile değiştirilen 3213 sayılı Maden Kanunu, Kurul’u etkinleştirerek madencilik faaliyetleri ile kamu yararı niteliğindeki yatırımların birbiri ile çakışması durumunda ortaya çıkan uyuşmazlıkların çözümünü amaçlamıştır. Kurul veya MİGEM, yatırımlardan hangisine öncelik veya izin vereceğini, bunların önemi, alternatifleri olup olmadığı gibi kriterleri dikkate almak suretiyle ve söz konusu madencilik faaliyetinin lisans grubu ve rezervlerin durumu gibi özelliklerine göre karar verecektir.
For English Version
