KORONA VİRÜSÜ SALGININ ULUSLARARASI TİCARET ALANINDAKİ ETKİLERİ VE ORTAYA ÇIKARTABİLECEĞİ SONUÇLAR NELERDİR? 8 Nisan 2020
Pandemi olarak ilan edilen yeni tip korona virüsü salgını olan Covid-19 tüm dünyada ve ülkemizde etkisini gösterirken, birçok alanda getirilen tedbirler ve bu tedbirlerle birlikte ortaya çıkan değişikliklerle ekonomik parametrelerin de önemli ölçüde değişeceği öngörülmekte; buna bağlı olarak ilerleyen süreçte insanlığı ne tür bir düzenin beklediği konusunda tartışmalar yaşanmaktadır.
Konunun uzmanlarının görüşlerinin yanı sıra, kamuoyu tarafından da ilerleyen süreçte birçok değişimin yaşanacağına ilişkin fikirler dile getirilmekte, buna göre dünya düzeninin sektörel açılardan değişeceği hakkındaki görüşler gittikçe ağırlık kazanmaktadır. Özellikle, ekonomi ve finans alanında yeni tip korona virüsünün etkisi, arz ve talep anlamında da önemli değişimler yaratacak olup, yapılacak yatırımlarda ve bu yatırımların hukuki boyutunun ele alınmasında söz konusu olası etkilerin önceden değerlendirilerek gerekli önlemlerin alınması önem arz etmektedir.
Buna göre bireyler ve kurumlar nezdinde fiziki olarak gerçekleştirilen işlemlerin sanal yollardan yapılabilmesinin kapsamının, bugüne kadar gelişmekte olan elektronik devlet hizmetleri gibi alt yapısı kurulan yazılımların kapasitelerinin genişletilmesi suretiyle hızlandırılacağı düşünülmektedir. Böylelikle tüm dünyada gerek vatandaşların gerekse kurumların devletler nezdinde gerçekleştirmesi gereken işlemlerini sanal yollarla uzaktan halledebilmelerinin önü açılacaktır. Özellikle sağlık sisteminin elektronikleşmesi kapsamında ülkemizde uzun süredir kullanımda olan “e-nabız” gibi sistemlere gösterilen önemin dünya çapında artacağını ve buna dönük yazılım geliştirmelerine yapılan yatırımların arttırılacağını söylemek mümkün görünmektedir. Ancak bu tür yazılımlar ile bir kişinin geçirmiş olduğu hastalıklar, hastane ziyaretleri, sağlık test sonuçları gibi hassas verilerinin işlenmesi de kolaylaşacak olup, bu gelişmelerin sonucu olarak kişisel verilerin korunması konusunda yeni bir pencerenin de açılması kaçınılmaz olacaktır.
Devlet nezdinde bu tip yazılım geliştirmelerinin yanı sıra şirketler bünyesinde de yapılması gereken genel kurul ve ortaklar kurulu toplantılarının da elektronik ortamda gerçekleşmesi yaygınlaşabilecektir. Nitekim mevcut durumda da, Ticaret Bakanlığı tarafından salgının yayılmasının önlenmesi kapsamında alınacak tedbirlere ilişkin duyuruda elektronik genel kurul sistemini kullanan ve genel kurul toplantısı gerçekleştirmek isteyen şirketlerde pay sahiplerinin genel kurul toplantılarına fiziki ortamda katılımda bulunmaksızın elektronik ortamda katılım sağlamaları tavsiye edilmektedir.
Bugüne kadar ilerleyen internet bankacılığı faaliyetlerinde de şubeden gerçekleşen işlemlerin azaltılarak internet bankacılığı kullanımının yaygınlaştırıldığı göz önüne alındığında, bu hususta yapılacak ar-ge çalışmalarının ve kapasitenin de arttırılması gündeme gelebilecektir.
Bugün yaşanan gelişmelerin etkisiyle özellikle sağlık sektöründe de atılacak adımlar ve gerçekleştirilecek yatırımların tüm dünya kapsamında arttırılması ve tedavi edici sağlık hizmetlerinin yanı sıra koruyucu sağlık sistemlerinin de geliştirilmesi, bu kapsamda gerek elektronik gerekse fiziki şartların geliştirilmesi için çalışmaların arttırılacağı öngörülmektedir. Nitekim birçok ülke aynı anda böyle bir salgın ile boğuşurken ve her ülkede tıbbi cihaz ve malzemelere gösterilen talep bu kadar yoğunken, ithalat ve ihracatta sıkıntılar yaşandığından, ülkelerin bu ihtiyaçları yerel üreticileri ile karşılama konusundaki hassasiyetlerinin de artacağı kanaatindeyiz. Ayrıca insanların temel ihtiyaçlarının karşılanabilmesinde ilaç, gıda ve lojistik gibi sektörlere de gösterilecek ilginin artacağı ve bir daha böyle bir salgınla karşı karşıya kalınması durumunda insanların temel ihtiyaçlarının karşılanmasının aksamaması amacıyla üretimde tam otomasyon ve robotik iş gücüne geçişlerin yolları aranabilecektir. Tabi bu madalyonun diğer yüzü de istihdam sıkıntısı olarak kendini gösterebilecek, bu konuda da izlenecek politikaların önemi büyük olacaktır.
Diğer taraftan yaşamakta olduğumuz Covid-19 salgınının en çok etkilediği sektörlerden bir diğeri kuşkusuz turizm sektörüdür. Zira salgının yayılmasının engellenmesi amacıyla alınan önlemlerde faaliyetleri kısıtlanan ilk basamak turizm sektöründeki oyunculardır. Bu süreçte birçok hava yolu firmasının da uçuşlarında ciddi anlamda azalma yaşandığı bilinmektedir. Ancak söz konusu etkinin en hızlı yaşandığı sektör olan turizm, salgının tamamen kontrol altına alınması ve yaşanan olağanüstü sürecin bitmesinin üzerinden belli bir süre geçmesiyle toparlanabilirken, yaşadığımız krizin kalıcı etkilerinden biri, schengen kapsamında gündeme gelen serbest dolaşım politikasının bir süre daha rafa kaldırılması olabilecektir.
Yargılama faaliyetleri açısından da; bugüne kadar arttırılan uyuşmazlık çözüm yolları ile birlikte mahkemelerdeki dava yükü azaltılmaya başlamıştır. Söz konusu alternatif uyuşmazlık çözümleriyle, özellikle farklı şehirlerde bulunan kişilerin yaşadıkları uyuşmazlıklarda video konferans yoluyla bir araya gelmelerinin önü açılmıştı, ancak mevcut salgınla birlikte bu durumun aynı şehirde bulunan kişiler arasında çıkan uyuşmazlıklar için de uygulanabileceği gündeme gelmiş olmakla, diğer taraftan mahkemelerdeki duruşmaların da bu gibi teknolojik gelişmelerden yararlanılarak elektronik ortamda gerçekleştirilebileceği gündeme gelecektir.
Görüldüğü üzere, korona virüs salgını ile birlikte yaşanan zorluklar ve çalışma hayatına fiziken getirilen birtakım kısıtlamalar dünya çapında iş ve işlemlerin mümkün olduğu ölçüde elektronik ortamda ve insan gücünden en az ölçüde etkilenecek şekilde yapılabilmesi ihtiyacını doğurmuştur. Ortaya çıkan bu ihtiyaç neticesinde; gerek devletler gerekse özel sektör tarafından yapılacak yatırımların elektronik ortamda gerçekleşecek faaliyetlerin kapsamının geliştirilmesine dönük olacağı, bunun doğal sonucu olarak yazılım faaliyetlerinin artacağı, lojistik, robotik ve otomasyon üretimlere ilişkin yatırımların hızlandırılacağı; tüm dünyayı etkisi altına alan korona virüs salgınının dünya çapında elektronik anlamda yeni bir çağ başlatabileceği öngörülmektedir.
