COVID-19 SALGINI DÖNEMİNDE İŞ SÖZLEŞMESİNİN FESHEDİLMESİ 14 Nisan 2020
1. SALGIN DÖNEMİNDE İŞÇİNİN İŞTEN ÇIKARTILMASI MÜMKÜN MÜDÜR?
Covid-19 salgınının ülkemizde yaygınlaşmaya başlaması ile ticari hayat ciddi şekilde etkilenmiştir. Bu kapsam, birtakım işyerlerinde yeni tip koronavirüs salgını dolayısıyla faaliyetler idari kararlar dolayısıyla askıya alınırken, birtakım işyerleri ise salgının yayılmasının önlenmesi amacıyla bu yönde adımlar atmışlardır. Neticede, yeni tip koronavirüs salgını dolayısıyla pek çok iş yeri faaliyetlerine geçici şekilde ara vermiştir. Türk hukukunda Covid-19 salgını nedeniyle faaliyetlerin askıya alınması halinde iş akdinin feshedilip feshedilemeyeceği sorusu ise detaylı olarak incelenmesi gereken bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır.
a) FAALİYETİ DURDURULAN İŞLETMELERDE İŞVEREN TARAFINDAN İŞ AKDİNİN FESHİ
Türk hukukunda, yeni tip koronavirüsün engellenmesi amacıyla alınan önlemler kapsamında faaliyetleri durdurulan işverenler tarafından işçilerin iş sözleşmelerinin haklı nedenle derhal feshetmelerini sağlayacak herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. İş Kanunu madde 25/III uyarınca, iş akdinin işveren tarafından haklı nedenle derhal feshedilebilmesi için maddede düzenleme alanı bulan zorlayıcı sebebin işçinin çevresinde meydana gelmesi gerekmektedir. Buna göre, yeni tip koronavirüs salgını nedeniyle işyerinin kapatılması işverene iş akdini derhal fesih hakkı tanımazken; işçinin bir haftadan uzun süre işe gelmesini engelleyecek karantina gibi bir nedenin ortaya çıkması halinde işverenin iş akdini fesih hakkı doğabilecektir.
Ayrıca, 17.04.2020 tarihli ve 31102 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yeni Koronavirüs (Covıd-19) Salgınının Ekonomik Ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri sebepler ile feshi saklı kalmak kaydıyla, her türlü iş veya hizmet sözleşmesinin feshi 17.04.2020 tarihinden itibaren üç ay süreyle yasaklanmıştır.
Bununla birlikte, iş akdinin feshinin mümkün olmadığı fakat işyeri faaliyetlerinin askıya alındığı hallerde işverenin de yararlanabileceği birtakım mekanizmalar bulunmaktadır. İş Kanunu 40. maddesi gereğince işveren, zorlayıcı sebepler dolayısıyla çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye bu bekleme süresi içinde bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödemesi şartıyla faaliyetin durduğu süre boyunca maaş ödemekle yükümlü değildir. Ancak bu noktada, yapılan işin uzaktan çalışma kapsamında gerçekleştirilip gerçekleştirilemeyeceği; faaliyetin resmi bir karar ile durdurulup durdurulmadığı gibi hususların değerlendirilmesi gerekecektir. Öte yandan, yasada belirtilen bir haftalık süre sonunda işçinin iş akdini feshetmek istemesi halinde söz konusu fesih işçi tarafından haklı nedenle feshedilmiş sayılacaktır.
b) İŞÇİNİN COVID-19 HASTALIĞINA YAKALANMASI DURUMUNDA İŞVEREN TARAFINDAN İŞ AKDİ FESHEDİLEBİLİR Mİ?
İş Kanunu 25/1-b maddesi uyarınca, işveren tarafından işçiden kaynaklanan sağlık sebepleri ile iş akdinin feshine olanak sağlayan çeşitli düzenlemeler bulunmaktadır. Buna göre işçinin tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun Sağlık Kurulunca saptanması durumunda iş akdinin haklı nedenle derhal feshedilmesi mümkündür. İşyerinde yeni tip koronavirüs tespit edilen işçinin iş akdinin feshedilmesinin söz konusu madde kapsamında değerlendirilmesinin mümkün olup olmadığının ise her bir somut olay bakımından ele alınması gerekmektedir. Covid-19 kapsamında yorum yapılırken öncelikle işçinin bu salgına işyerinde veya işin gerekliliklerini uygularken uğrayıp uğramadığının da tespit edilmesi gerekecektir. Ayrıca Covid-19 salgınından kaynaklanan hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğunu kesin olarak söylemek mümkün olmamakla birlikte, yeni tip koronavirüsün işçide yarattığı semptomlar ve yapılan işin niteliği birlikte değerlendirilerek bu hususta bir karar verilmesi gerekmektedir.
c) İŞÇİNİN KARANTİNAYA ALINMASI DURUMUNDA FESİH
Yukarıda bahsedildiği üzere, işverenin zorlayıcı sebepler dolayısıyla işçinin iş akdini haklı nedenle feshetmesi İş Kanunu 25/III maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre; “işçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması”durumunda işveren tarafından haklı nedenle feshin mümkün olduğu belirtilmektedir.
Bu hususta, işçinin iş dışında bir sebeple yurt dışına çıkmış olması ve buna göre yeni tip koronavirüsü salgınının önlenmesi kapsamında 14 günlük karantina kuralına maruz kalmış olmasının söz konusu madde hükmüne göre işveren tarafından haklı nedenle fesih oluşturması mümkün görünmektedir. Ancak, feshin son çare olması ilkesi gereğince, iş akdinin feshi yoluna başvurulmadan önce, uzaktan çalışma, yıllık ücretli izin veya ücretsiz izin gibi seçeneklerin kullanılmasının da gözden geçirilmesi gerekmektedir.
2. SALGIN DÖNEMİNDE İŞÇİNİN İSTİFA ETMESİNİN SONUÇLARI NELERDİR?
a) İŞYERİNİN BİR HAFTADAN FAZLA SÜREYLE FAALİYETİNİN DURMUŞ OLMASI
İş Kanunu 24. Maddesi gereğince, zorlayıcı sebepler kapsamında bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek sebeplerin ortaya çıkması durumunda işçinin haklı nedenle iş akdini feshetmesi mümkün olacaktır. Buna göre işveren tarafından işçinin bir haftalık yarım ücretinin ödenmesinden sonra iş yeri faaliyetlerindeki imkansızlığın Covid-19 salgının dolayısıyla devam etmesi durumunda işçinin söz konusu hüküm kapsamında iş akdini haklı nedenle fesih hakkı mevcuttur.
b) İŞÇİNİN SAĞLIK SEBEBİYLE İŞ AKDİNİ FESHETMESİ
İş Kanunu 24/1-b maddesine göre; kapsamında işçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren yahut başka bir işçinin salgın hastalığa yakalanması durumunda ve alınan önlemlere rağmen işçinin yakın tehlikeye maruz kalması halinde işçinin iş akdini haklı nedenle feshetmesi mümkündür.
