FİKİR VE SANAT ESERLERİNİN KAYIT VE TESCİLİ 14 Eylül 2023

1. ESER NEDİR?

5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na (‘‘FSEK’’) kapsamında eser; sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim, edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsulleri olarak tanımlanmıştır.

Bu doğrultuda; eser olarak nitelendirilebilmenin ön koşulu, eserin sahibinin hususiyetini taşımasıdır; bu da ancak eserin orijinalliği ile sağlanabilir. Eser olarak nitelendirilebilmenin ikinci şartı ise; kanunda yer alan fikir ve sanat eseri türleri kapsamında bir sınıflandırmaya dahil olunmasıdır.

2. FİKİR VE SANAT ESERİ TÜRLERİ NELERDİR?

FSEK kapsamında fikir ve sanat eserleri 4 farklı başlık altında ve sınırlı sayıda olmak üzere şu şekilde belirlenmiştir;

• İlim ve Edebiyat Eserleri:
• Musiki Eserleri
• Güzel Sanat Eserleri
• Sinema Eserleri

Buna karşın, her ne kadar FSEK kapsamında yapılmış olan sınıflandırma sınırlı sayıda olsa da aynı kanunda söz konusu kategorilerin altında birçok alt kategori listelenmiş olup her bir davanın koşullarına ve yaratıcı eserin niteliğine bağlı olarak yargısal yorum yoluyla söz konusu sınıflandırma genişletilebilir.

3. KAYIT VE TESCİL İŞLEMİ NEDİR?

Kayıt ve tescil işlemi, eser sahibinin belirlenmesinde ispat kolaylığı sağlarken; eser üzerindeki maddi ve manevi hakların ihlal edilmemesi ve mali haklara ilişkin yararlanma yetkilerinin takip edilmesi amacıyla yapılan işlemdir.

4. FİKİR VE SANAT ESERLERİ İÇİN KAYIT VE TESCİL GEREKLİ MİDİR?

Bir eser üzerinde FSEK kapsamında koruma elde etmek için kayıt ve tescil zorunluluğu yoktur. Koruma, eserin yaratılmasıyla kendiliğinden doğar. Buna karşın, FSEK madde 13/3’te açıkça belirtildiği üzere ticari kullanım amacıyla ortaya konulan sinematografik eserler ve müzik eserleri bakımından zorunlu bir kayıt ve tescil gerekliliği vardır. Bu bakımdan müzik ve sinema eserleri için koruma, tescil tamamlandığı anda başlar. FSEK ve Fikir ve Sanat Eserlerinin Kayıt ve Tescili Hakkındaki Yönetmelik (‘‘Yönetmelik’’) kapsamında zorunlu kayıt ve tescil işleminin yapılmamasının yaptırımı düzenlenmemiştir.

Müzik ve sinema eserleri haricindeki eser türleri bakımından ise kayıt ve tescil zorunlu değil ancak isteğe bağlıdır. Bu eserler bakımından koruma eser yaratıldığı andan itibaren hiçbir işleme gerek kalmaksızın kendiliğinden doğar.

5. FİKİR VE SANAT ESERLERİNİN KAYIT VE TESCİLİ NASIL YAPILIR?

Kayıt ve tescil işlemi, beyanlara dayanmaktadır. Eserin konusu veya beyanın doğruluğu hususunda herhangi bir inceleme yapılmamaktadır. Telif haklarının kaydedilmesi ve tescilinden sorumlu makam, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı olarak faaliyet gösteren Telif Hakları ve Sinema Genel Müdürlüğü’dür.

Sinema ve müzik eserleri bakımından zorunlu bir kayıt ve tescil işlemi olduğundan bu süreç Yönetmelik’in 5. Maddesinde düzenlenmiştir.

Söz konusu maddenin 2. fıkrası uyarınca eser sahipleri; yapımcı belgesi, hak sahipliğini gösteren ve aksinin ispatı durumunda her türlü cezai ve hukuki sorumluluğun üstlenildiğine dair Yönetmelik Ek-1’inde yer alan taahhütname, ücretin ödendiğini gösteren banka dekontu, eserin dijital ortama kaydedilmiş bir kopyası ve devamında yer alan şartları sağladıktan sonra kayıt ve tescil işlemi için Telif Hakları ve Sinema Genel Müdürlüğü’ne başvuracaktır.

Sinema ve müzik eserleri dışında kalan zorunlu kayıt-tescile tabi olmayan fikir ve sanat eserleri bakımından yaptırılacak kayıt ve tescil işlemi ise, Yönetmelik’in 7.maddesinde düzenlenmektedir. Bu halde eser sahipleri; başvuru formu, Yönetmelik Ek-3’ünde yer alan hak sahipliğini gösteren ve aksi beyan durumunda hukuki ve cezai yaptırım sorumluluğunun üstlenildiği taahhütname ve kayıt tescil ücretinin ödendiğini gösteren banka dekontu ile maddenin devamında yer alan belgeleri de ibraz ederek eserin kayıt ve tescilini yaptırabilirler.