1. Mesafeli Satış Sözleşmesi Nedir?

Mesafeli sözleşme, satıcı veya sağlayıcı ile tüketicinin eş zamanlı fiziksel varlığı olmaksızın, mal veya hizmetlerin uzaktan pazarlanmasına yönelik olarak oluşturulmuş bir sistem çerçevesinde, taraflar arasında sözleşmenin kurulduğu ana kadar ve kurulduğu an da dâhil olmak üzere uzaktan iletişim araçlarının kullanılması suretiyle kurulan sözleşmelerdir.

Mesafeli sözleşmeler 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (“TKHK”)’un 48. maddesi ve bu maddeye dayanılarak hazırlanan Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği (“Yönetmelik”)’nde düzenlenmektedir.

2. Tüketicinin Cayma Hakkı Nedir?

Kanun koyucu tüketici hukukunda, tarafların karşılıklı edim yükümlülüklerinin dengelenmesi ve tüketici iradesinin her türlü etkiden arınmış bir bağımsızlıkta oluşması için sözleşme ilişkisinin taraflarından birini diğerine karşı koruyan bir yapı öngörmektedir (1) (Demir, 2004). Bu tür sözleşmelerde, tüketici malı sözleşmenin kurulduğu aşamada görme imkanına sahip değildir. Yalnıza satıcının kendisine sunduğu bilgilendirme ile yetinmek durumundadır. TKHK madde 48’in gerekçesinde de belirtildiği üzere mesafeli sözleşmelerde sorun genelde çok düşünülmeden, sözleşmeye ve edime ilişkin ayrıntılar hakkında yeterli bilgi sahibi olmadan, piyasaya sunulan aynı türden mal ve hizmete ilişkin sözleşme koşulları ile karşılaştırma yapmadan, mal hiç görülmeden satım sözleşmesi akdediliyor olmasıdır. Dolayısıyla bu hallerde de bilgi eksikliğinin giderilmesi için 25/10/2011 tarihli Tüketici Haklarına İlişkin 2011/83/EU sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Yönergesine uyumlu olarak tüketicinin sözleşme ve edim hakkında aydınlatılması ve kendisine bir cayma hakkının verilmesi uygun görülmüştür. Cayma hakkı, sözleşmeyi kuran irade beyanını geri alma hakkıdır.

3. Cayma Hakkı Nasıl Kullanılır?

TKHK madde 48/4 ve Yönetmelik madde 9 uyarınca tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir.  Zira cayma hakkı niteliği itibariyle yenilik doğuran bir haktır ve hak düşürücü süreye tabidir. Cayma hakkının kullanılmasıyla, sözleşmenin geriye dönük yasal tasfiye süreci başlamaktadır (1).

Cayma hakkı süresi, hizmet ifasına ilişkin sözleşmelerde sözleşmenin kurulduğu gün; mal teslimine ilişkin sözleşmelerde ise tüketicinin veya tüketici tarafından belirlenen üçüncü kişinin malı teslim aldığı gün başlar. Ancak tüketici, sözleşmenin kurulmasından malın teslimine kadar olan süre içinde de cayma hakkını kullanabilir. Malın, satıcı tarafından taşıyıcıya teslimi, tüketiciye yapılan teslim süresi olarak kabul edilmez ve cayma hakkı süresini başlatmaz.

Tüketicinin, cayma hakkını yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı ile satıcı, sağlayıcı veya aracı hizmet sağlayıcıya yöneltmesi gerekir.  Cayma hakkı yazılı olarak veya kısa mesaj, e-posta, internet, CD, DVD, hafıza kartı gibi araç veya ortamları ifade eden kalıcı veri saklayıcısı aracılığıyla kullanılabilir. Ayrıca tüketici cayma hakkını Yönetmelik Ek’inde yer alan bir form aracılığıyla da kullanabilir. İspat açısından sıkıntı yaratabileceğinden ve mevzuatta da yer almadığından mesafeli sözleşmelerde telefon ile cayma hakkı kullanılamamaktadır. Cayma hakkının kullanımına ilişkin ispat yükü tüketiciye aittir.

Satıcı veya sağlayıcının ile aracı hizmet sağlayıcının, cayma hakkı konusunda tüketicinin bilgilendirildiğini ispat etmesi gerekmektedir. Eğer bu kişiler, tüketiciye cayma hakkı konusunda gerektiği şekilde ön bilgilendirme yapmamışsa, tüketici cayma hakkını kullanmak için on dört günlük süre ile de bağlı değildir. Bu süre, cayma süresinin bittiği tarihten itibaren bir yıl sonra sona erer. Ancak cayma hakkı konusunda gerekli bilgilendirme bu bir yıllık süre içerisinde yapılırsa, on dört günlük süre, bu bilgilendirmenin gereği gibi yapıldığı tarihten itibaren işlemeye başlar.

Yönetmelik madde 15’te yer alan hallerde taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça, tüketici mesafeli sözleşmelerden doğan cayma hakkını kullanamaz.

4. Cayma Hakkının Kullanılmasının Sonuçları Nelerdir?

Yönetmelik madde 13 kapsamında satıcı veya sağlayıcı malı kendisinin geri alacağına dair bir teklifte bulunmadıkça, tüketici cayma hakkını kullandığına ilişkin bildirimi yönelttiği tarihten itibaren 14 gün içinde malı satıcı veya sağlayıcıya ya da yetkilendirmiş olduğu kişiye geri göndermek zorundadır. Maddenin devamı uyarınca, tüketici, ön bilgilendirmede kararlaştırılması ve satıcının öngördüğü taşıyıcı ile iadesinde tutarına yer verilmesi halinde teslim masraflarını geçmemek üzere iade masrafını karşılamakla yükümlüdür. Ancak tüketiciye teslim edilen mal TKHK madde 8 kapsamında ayıplı bir mal ise iade masraflarından tüketici sorumlu tutulamaz. Tüketici talep ettiği takdirde iade masrafı, kendisine iade edilecek mal veya hizmet bedeli ile teslimat masraflarından mahsup edilebilir.

Tüketicinin iade borcunun karşılığını satıcının veya sağlayıcının bedel iade borcu oluşturmaktadır. Yönetmelik madde 12 uyarınca satıcı, sayma hakkına konu malın, iade için ön bilgilendirmede belirtilen taşıyıcıya teslim edildiği tarihten itibaren on dört gün içinde, varsa malı tüketiciye teslim masrafları da dahil olmak üzere tahsil edilen tüm ödemeleri iade etmekle yükümlüdür. Ancak tüketicinin malı, iade için öngörülenin haricinde bir taşıyıcı ile iade etmesi halinde satıcının bedel iadesi yükümlülüğü malın kendisine ulaştığı tarihten itibaren başlar. Aracı hizmet sağlayıcı üzerinden kurulan ve bedelin tahsiline aracılık edilen mesafeli sözleşmelerde aracı hizmet sağlayıcı, teslim sonrası bedelin satıcıya aktarıldığı durum hariç olmak üzere bu fıkrada belirtilen ödemelerin tüketiciye iade edilmesinden satıcı ile birlikte müteselsilen sorumludur.

Kaynakça

Demir, M. (2004). Mesafeli Sözleşmelerin İnternet Üzerinden Kurulması. Ankara: Turhan Kitabevi.