TAHKİMDE GİZLİLİK İLKESİNİN KAPSAMI 19 Ekim 2021

TAHKİMDE GİZLİLİK İLKESİNİN KAPSAMI

1.GİRİŞ

Günümüzde tarafların aralarındaki uyuşmazlıkları ticari tahkim yoluyla çözmek istemelerinde gizlilik kavramı büyük önem taşır. Bunun nedeni ise milli mahkemeler nezdinde yapılan yargılamaların halka açık olmasıdır. Yargılamaların halka açık olması ile birlikte tarafların kamuya açık olmayan bilgilerinin ifşa olması riski ortaya çıkar. Tahkim yargılamasının halka açık olmaması dolayısıyla tarafların kamuya açık olmayan bilgilerinin ifşa olması riski de ortadan kaldırılmış olur. Taraflar arasında yapılan tahkim sözleşmesinde söz konusu gizlik ilkesinin kapsamı belirlenmiş olabilir. Bununla birlikte taraflar yapmış oldukları tahkim sözleşmesinde gizlilik ilkesi kapsamı bakımından sessi kalmış olabilirler.

2.TARAFLARIN GİZLİLİK KONUSUNDA ANLAŞMA YAPMALARI HALİNDE GİZLİLİK İLKESİNİN KAPSAMI

Tarafların aralarında yapacakları gizlilik anlaşması ile hangi bilgileri gizli bilgi olarak kabul edeceklerini, bu bilgilerin nasıl saklanacağını ve söz konusu gizli bilgilerin üçüncü kişilere açıklanması durumunda sahip olacakları yükümlülükleri belirlerler. Bu çerçevede tarafların aralarında gizlilik konusunda anlaşma yapmış olmaları durumunda söz konusu gizlilik ilkesinin kapsamını yine söz konusu anlaşma çerçevesinde belirleyeceklerdir.

3.TARAFLARIN GİZLİLİK ANLAŞMASI YAPMADIKLARI DURUMDA GİZLİLİK YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN KAPSAMI

Tarafların, aralarında yapacakları gizlilik anlaşması çerçevesinde hangi bilgileri gizli bilgi olarak kabul edeceklerini belirlediklerine yukarıda değinildi. Söz konusu sözleşmenin bulunmaması durumunda hangi bilgilerin ‘‘gizli bilgi’’ sayılacağı tartışmalıdır.

Doktrinde tahkimde gizliliğin içeriğine; uyuşmazlığın kendisinin, uyuşmazlığın çözüm merciinin, tahkim ile ilgili her türlü bilginin, belge ve delillerin, taraflar arasında yazılı ve sözlü anlaşmaların, tahkim yerinin adresinin, hakemlerin kimliğinin, hakem kararının içeriğinin, duruşmaların, hakem heyeti müzakerelerinin, taraflarla tahkim kurumu sekretaryası veya hakemlerle yapılan e-posta yazışmalarının girdiği belirtilmiştir.

Bununla birlikte tahkim yargılamalarının bir birinden esaslı unsurlarla ayrıştığını belirtmek gerekir. Söz konusu özellikler dikkate alınmadan gizlilik ilkesinin kapsamının belirlenmesi doğru olmayacaktır.

Sonuç olarak, tarafların tahkim yargılamalarında gizlilik kapsamı hakkında önceden anlaşma yapmamaları durumunda, gizlilik kapsamı, tahkimin tâbi olduğu hukuka ve o hukuktaki düzenlemelere göre belirlenecektir.

4. MİLLETLERARASI TAHKİM KANUNU AÇISINDAN GİZLİLİK İLKESİNİN KAPSAMI

4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu (MTK) tahkim yerinin Türkiye olarak belirlendiği ve yabancılık unsuru taşıyan tahkim yargılamalarında uygulanmaktadır. Söz konusu kanun kapsamında hakem yargılamalarının gizlilik içerisinde yapılacağına veya tarafların tahkim yargılaması sırasında edindikleri bilgi ve belgeleri tahkimin tarafı olmayan üçüncü kişilere açıklamayacağına ilişkin herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. MTK’de hakem heyetinin tarafların gizlilik yükümlülüğü altında bulunduğuna, yargılama sırasında edindikleri bilgileri, tahkimin tarafı olmayan üçüncü kişilere açıklamayacakları yönünde karar verebilmelerine ilişkin olarak kısıtlayıcı bir düzenleme de bulunmamaktadır.

Buna karşın MTK madde 6 ‘da, hakem heyetinin ihtiyatî tedbir ve ihtiyatî haciz kararları verebileceği açıkça düzenlenmiştir. Söz konusu maddede hakemlerin uygulama imkânı olan her türlü ihtiyatî tedbir kararı verebilecekleri, bir tarafın bir işi veya şeyi yapma veya yapmama konusunda karar alabilecekleri ve hakemlerin verdikleri bu kararlara tarafların uymaması durumunda doğan zarar ve ziyanın tazminine hükmedebilecekleri belirtilmektedir.

Türk hukukunda tahkim yargılamasına başvurulması, taraflara gizlilik yükümlülüğünü doğrudan yüklememektedir. Buna rağmen, hakemlerin MTK uyarınca yorum yoluyla tedbiren gizlilik kararı verebileceği sonucuna ulaşılabilmektedir.  Ancak bu tedbir kararı, hakem veya hakem kurulu kararının icra edilebilir hale gelmesiyle ya da davanın hakem veya hakem kurulu tarafından reddedilmesi halinde kendiliğinden ortadan kalkacaktır. Bu nedenle tarafların, tahkim yargılaması sırasında sunulan bilgi ve belgeler konusunda, hakem kararı verildikten sonra gizlilik yükümlülüğü devam etmeyebilecektir.

5.FARKLI TAHKİM KURALLARINDA GİZLİLİK İLKESİNİN KAPSAMI

A.ICC KURALLARI

ICC Tahkim Kuralları madde 22/3’te (2021 yılı itibariyle yürürlükte olan kurallar için) ‘‘Taraflardan herhangi birinin talebi üzerine hakem heyeti, tahkim yargılamasının veya tahkime ilişkin diğer hususların gizliliğine ilişkin hükümler verebilir ve ticari sırların ve gizli bilgilerin korunmasına yönelik tedbirler alabilir.’’ ifade edilmiştir.

Buna ek olarak ICC Tahkim Kurallarının iki numaralı ekinde yer alan Milletlerarası Tahkim Divanı İçtüzüğünün 1. maddesine göre Divan Başkanı veya Genel Sekreteri; akademik nitelikte çalışma yapan araştırmacılara, tahkim sırasında taraflarca sunulmuş bilgi notu, not, beyan ve belgeler hariç, hakem kararları ve genel ilgi çekecek diğer belgeler hususunda erişim izni verebilir (m. 1/5). Ayrıca bu iznin verilebilmesi için, araştırmacının, belgelerin gizliliğine dair prensibe saygı göstermeyi ve belgeyi önceden Divan’ın Genel Sekreteri’ne onay için sunmadan yayınlamamayı önceden taahhüt etmesi gerekmektedir (m.1/6)

Sonuç olarak ICC Tahkim Kuralları incelendiğinde maddelerin kapsamının tam olarak belli olmadığı ve yoruma açık olduğu dikkat çekicidir.

B.UNCITRAL TAHKİM KURALLARI

2013 yılında revize edilen UNCITRAL Tahkim Kuralları da gizlilik yükümlülüğünü benzer şekilde ve dar kapsamlı olarak düzenlemiştir.

Söz konusu kuralların 34. Maddesinin 5. Bendinde tarafların onayının olması durumu veya taraflardan birinin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi, hukuki bir menfaatini korumak veya elde etmek amacıyla veya yetkili kurumlar ile mahkeme önünde yasal işlemlerde kullanmak amacıyla hakem kararlarının yayınlanabileceği düzenlenmiştir. Bununla birlikte 28. Maddesinin 3. Bendinde duruşmaların gizli olacağı da belirtilmiştir.

C.ICSID TAHKİM KURALLARI

ICSID tahkimi açısından gizlilik yükümlülüğü ile ilgili somut bir kural bulunmamaktadır. Hakem kurulları her bir olayla ilgili olarak incelemede bulunmakta ve bu incelemeler doğrultusunda gizlilik konusunda karar vermektedir. ICSID tahkim kurallarının 39. Maddesinin 1. Fıkrası tahkim yargılamasının taraflarının, yargılama ile ilgili gizlilik kararı alınmasını istemesi durumunda tedbir kararının alınmasını talep etmesi gerektiği ve ayrıca hakem mahkemesince gizlilik kararı verilmesi durumunda bu kararın süresinin de düzenlenmesi gerektiği ifade edilmiştir.

ICSID tahkiminde gizliliğin kapsamı yargılamaların halka açık olması ve kararların yayınlanması konusundadır.

6. SONUÇ

Farklı tahkim kuralları incelendiğinde görülmektedir ki geniş kapsamlı bir gizlilik ilkesi söz konusu tahkim kuralları bakımından mevcut değildir. Bu nedenle tahkim yargılamasında tarafların gizlilik kapsamını istedikleri şekilde düzenlemeleri için yukarıda da bahsetmiş olduğumuz gizlilik sözleşmesini addetmeleri gerekmektedir.

KAYNAKÇA:

TÜYSÜZ Cemre, MİLLETLERARASI TİCARİ TAHKİMDE GİZLİLİK YÜKÜMLÜLÜĞÜ, Public and Private International Law Bulletin, Volume: 37, Issue: 2, 846–873.