ELEKTRONİK SÖZLEŞMELER ve KAPSAMI 1 Eylül 2020
Elektronik Sözleşmelerin Hukuki Niteliği
Günümüzde elektronik ticaretin hacmi, internet kullanımının artmasının yanında, son zamanlarda salgın sebebiyle alınan önlemler kapsamında gittikçe artmaktadır. Bu noktada taraflar, taleplerini karşılamak için gerçekleştirdikleri faaliyetlerin önemli bir kısmını, gerek internet bankacılığı kapsamında, gerek e-devlet platformları üzerinden, gerekse elektronik ticaret gibi yollarla internet aracılığıyla yerine getirebilmektedir.
Günümüzde elektronik sözleşme dendiği zaman, genel olarak internet aracılığıyla gerçekleştirilen her türlü sözleşme akla gelmektedir. Bu kapsamda elektronik yollar sözleşmeni kurulması sırasında kullanılan araçlar olmakla, sözleşmenin niteliği tespit edilirken, sözleşme hükümleri kapsamında ayrıca değerlendirme yapılmalıdır. Buna göre bir satış, eser veya kira sözleşmesi elektronik yolla düzenlendiği durumlarda hukuki niteliği itibariyle bir farklılık oluşturmamaktadır.
Diğer taraftan, elektronik sözleşmeler genel olarak mesafeli sözleşmelerle benzer şekilde değerlendirilmekteyse de, doktrin tartışmaları kapsamında elektronik sözleşmeler kavramıyla mesafeli sözleşmelerin tam olarak birbirini karşılamadığı da görülmektedir.
Elektronik Sözleşmelerin Geçerliliği
Bilindiği üzere hukukumuzda genel olarak sözleşme serbestisi ilkesi bulunmakta olup, buna göre taraflar arasında icap ve kabul aşamalarının usulüne uygun olarak örtüşmesi halinde sözleşmeler kurulmuş sayılmaktadır. Bu noktada sözleşmenin yazılı yapılması her durumda şart olmamakla sözleşmelerin sözlü olarak da gerçekleştirilmesi mümkündür.
Diğer taraftan sözleşmenin yazılı olarak gerçekleştirilmesi için tarafların imzalarının da bulunması gerekmektedir. Bu kapsamda Borçlar Kanunu 15. maddesinde; “İmzanın, borç altına girenin el yazısıyla atılması zorunludur.” ifadesi yer almaktadır. Öte yandan teknolojik ilerlemelerin artışı ve internet kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte sözleşmelerin elektronik ortamlarda imzalanması hususunda da bir takım düzenlemeler getirilmiştir.
Bu noktada aynı maddenin devamına; ‘‘Güvenli elektronik imza da, elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurur.’’ cümlesi eklenmiştir. Dolayısıyla güvenli elektronik imza şartının yerine gelmesi halinde bu şekilde atılan elektronik imzanın, fiziken atılan imzadan bir farkı bulunmamaktadır. Bu noktada mevzuatta yazılı geçerlilik şartı getirilen bir sözleşmenin, elektronik imza ile elektronik ortamda düzenlenmesi ve imzalanması da mümkündür.
Elektronik Sözleşmelerde Uygulanacak Hukuk
Elektronik sözleşmelerin yukarıda belirtildiği şekilde kurularak geçerli bir sözleşme olması halinde, söz konusu sözleşmeye aykırılık halinde veya hükümlerin yorumlanmasında çıkacak uyuşmazlıklarda uygulanacak hukuk belirlenirken, sözleşme serbestisi kapsamında öncelikle tarafların kararlaştırdıkları usule bakılması gerekmektedir.
Bu noktada emredici hükümlere aykırı veya haksız şart niteliğindeki hükümlerin uygulaması mümkün olmamakla, tarafların kararlaştırdıkları uyuşmazlık çözüm yolu uygulanacaktır. Bu noktada taraflarca herhangi bir yol belirlenmemiş olması halinde, sözleşmenin niteliğine göre tabi olduğu mevzuat belirlenerek bu kapsamda bir belirleme yapmak gerekecektir.
Bu noktada görüldüğü üzere sözleşmelerin elektronik yolla oluşturulmuş olması, sözleşmenin niteliğinin önüne geçmemekte ve gerek geçerlilik unsurları denetlenirken gerekse uyuşmazlık oluşmasında uygulanacak hukuk belirlenirken, sözleşmenin niteliğinde yer alan hükümler kapsamında değerlendirme yapmak gerekmektedir.
