UNCITRAL TAHKİM KURALLARI 2 Eylül 2021
- TAHKİM NEDİR?
Taraflar aralarındaki bir ihtilafa uygulanmak üzere alternatif çözüm yolları belirleyebilirler. Bu yollardan birisi de tahkim müessesesidir. Böylece taraflar aralarındaki uyuşmazlığı devlet mahkemeleri yerine hakemler aracılığı ile kesin olarak çözümler.
Tahkimin özel ve ihtiyari bir yol olmasına karşın taraflar tahkim çerçevesinde alınacak kararların mahkemelerin verecekleri kararlar gibi icra edilebilir ve bağlayıcı olmasını isterler. Bu noktada tahkimin taraflar bakımından mahkeme yargılamasına oranla avantajları; davanın daha kısa sürmesi neticesinde zamandan ve paradan tasarruf edilmesi, prosedürel esneklik, gizlilik, tarafsızlık ve uzman hakemlerin mevcudiyeti olarak sayılabilir.
- UNCITRAL TAHKİM KURALLARI NEDİR?
Uluslararası Tahkim kapsamında taraflar kurumsal tahkim (institutional arbitration) veya amaca özel tahkime (ad-hoc arbitration) başvurabilirler. Bir üçüncü yol ise kurumsal tahkim ve amaca özel tahkim arasında bir yol bulma gayesi ile ortaya konulmuş olan UNCITRAL Tahkim Kurallarıdır.
UNCITRAL Tahkim Kuralları, Birleşmiş Milletler Uluslararası Ticaret Hukuku Komisyonu (UNCITRAL) himayesinde yürütülen ve ilgili uluslararası kuruluşlar ve önde gelen tahkim uzmanlarıyla yapılan kapsamlı müzakereler ve istişareler sonunda 1976 yılında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından kabul edilmiştir. İlgili kurallar uluslararası tahkimin 1976 yılından bu yana geçirdiği değişimi yansıtacak şekilde 2010 yılında revizyona uğramıştır. UNCITRAL Tahkim Kuralları en son 2013’te Birleşmiş Milletler Anlaşmaya Dayalı Yatırımcı-Devlet Tahkiminde Şeffaflık Kuralları’nın (UNCITRAL Rules on Transparency in Treaty-based Investor-State Arbitration) eklenmesi için değişikliğe uğramıştır.
- UNCITRAL TAHKİM KURALLARININ KURUMSAL TAHKİM VE AD-HOC TAHKİMİNDEN FARKI NEDİR?
Kurumsal tahkim ile Ad-Hoc tahkimi birbirinden ayıran en önemli özellik tahkim sürecinin bir kurum tarafından yönetilip yönetilmeyeceğidir.
Kurumsal tahkimde taraflar tahkim sürecini yönetecek kurumu ortak iradeleri ile seçerler. Ad hoc tahkiminde ise tahkim sürecini yöneten bir kurum mevcut değildir. Taraflar, tahkim sürecinde herhangi bir problem ortaya çıkması durumunda ilgili konuda karar vermesi için mahkemelere başvuracaktır. Bu da söz konusu sürecin uzamasına neden olacaktır. Bu noktada UNCITRAL Tahkim Kuralları kurumsal tahkim ve ad hoc tahkiminin iyi yönlerini bünyesinde birleştirmektedir. UNCITRAL Tahkim Kurallarının en temel özelliklerinden biri UNCITRAL’ın bir tahkim kurumu olmamasıdır. UNCITRAL, herhangi bir şekilde tahkim sürecini yönetmez. Böylelikle taraflara ad-hoc tahkiminin de ortaya koyduğu gibi özgürlük alanı tanır. Kısaca taraflar için ihtilaf öncesinde standart tahkim kuralları ortaya koyar.
Taraflar UNCITRAL Tahkim Kurallarına göre tahkim sürecini yönetmesi için bir tahkim kurumu belirleyebilirler. Öyle ki hakem ataması ve hakeme itiraz müesseselerinde karar verilmesi adına taraflarca süreci yönetmesi için biri kararlaştırılmalıdır. Taraflarca atama mercii belirlenmemiş ise taraflardan her biri Lahey Daimi Tahkim Mahkemesi Genel Sekreteri’nden bir atama mercii belirlemesini talep edebilir. Böylelikle tıpkı kurumsal tahkimde ortaya çıkan bir sorunun tahkimi yöneten kurum tarafından çözülmesinde olduğu gibi zaman ve para tasarrufu sağlanır.
- UNCITRAL MODEL KANUNU VE UNCITRAL TAHKİM KURALLARI’NIN FARKI NEDİR?
UNCITRAL Model Kanunu ile UNCITRAL Tahkim Kuralları birbirine karıştırılmamalıdır. UNCITRAL Model Kanunu, Birleşmiş Milletler bünyesinde uluslararası ticari tahkimin yeknesaklaştırılması ve böylece uluslararası ticareti geliştirmek için 1985 yılında üye ülkelere tavsiye edilmek amacıyla ortaya çıkarılmıştır. 2006 yılında revize edilen UNCITRAL Model Kanunu herhangi bir zorlayıcı kanun gücünden yoksundur. Kimi üye devletler tarafından benimsenmiş ve kanun yapımları sırasında başucu kaynağı olarak kullanılmıştır.
Sonuç olarak UNCITRAL Tahkim Kuralları Kurumsal Tahkim ve Ad Hoc Tahkiminin iyi yönlerini bünyesinde birleştirip herhangi bir tahkim kurumunun tekelinde bulunmayan standart tahkim kuralları ortaya koyduğu için oldukça yaygın bir şekilde kullanılmaktadır.
