BANKA TEMİNAT MEKTUPLARININ PARAYA ÇEVRİLMESİ USULÜ 19 Eylül 2023
BANKA TEMİNAT MEKTUPLARININ PARAYA ÇEVRİLMESİ USULÜ
1. BANKA TEMİNAT MEKTUPLARI NE İÇİN KULLANILIR?
Ayrı bir yasal bir düzenleme bulunmaması nedeniyle banka teminat mektuplarının yasal dayanağı, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (‘‘TBK’’) 128. maddesidir. Banka teminat mektubu ile banka, lehtarın (müşterisinin) yükümlü olduğu edimi ifa etmemesi veya sözleşmede belirtilen diğer risklerin gerçekleşmesi durumunda, muhataba (garanti alana) belirli bir miktar ödeme yapmayı taahhüt etmektedir. Bu taahhüt ile banka ile muhatap arasında bağımsız bir sözleşme ilişkisi ortaya çıkar. Lehtar teminat mektubunun doğrudan tarafı değildir.
Banka teminat mektuplarının sıklıkla tercih edilmesinin en önemli nedeni, ödemeyi taahhüt eden tarafın güvenilir bir kurum olan banka olmasıdır.
Garanti yükümlülüğüne haiz olan banka, rizikonun gerçekleşmesi ihtimalinde ödeme yapma ihtimaline karşı çoğunlukla lehtar ile uygulamada konrtgaranti olarak ifade edilen bir sözleşme imzalar. Bu şekilde banka, ödeme yapması durumunda lehtara rücu için yasal bir zemin hazırlamış olur.
2. BANKA TEMİNAT MEKTUPLARININ HUKUKİ NİTELİĞİ NEDİR?
TBK’da banka teminat mektuplarının hukuki bir tanımı bulunmamaktadır. Bu nedenle uzun yıllar boyunca banka teminat mektuplarının hukuki niteliği ile ilgili görüş farklılıkları bulunmaktaydı. Buna karşın Yargıtay 11.06.1969 tarihli İçtihatı Birleştirme Kararı’nda (1969/4 E. ve 1969/6 K.), banka teminat mektuplarının 3.kişinin fiilini üstlenme niteliğinde bir garanti sözleşmesi olduğuna hükmetmiştir.
3. BANKA TEMİNAT MEKTUPLARI NASIL PARAYA ÇEVRİLİR?
Banka teminat mektupları, muhataba hitaben düzenlendiği için paraya çevrilmesi talebinin de muhatap tarafından yapılması gerekir. Ayrıca, bu beyan varması gereken bir irade beyanı olduğu için, teminat mektubunu veren bankaya karşı yapılmalıdır.
Dikkat edilmesi gereken husus, talebin hangi şartlar ve süreçlere uygun olarak yapılacağıdır ki bu da genellikle teminat mektubunda düzenlenmektedir. Ancak tüm teminat mektupları bakımından, yapılacak ödeme talebi yazılı olarak yapılmalıdır.
Rizikonun henüz gerçekleşmediği dönemde, muhatap yalnızca beklenen hak sahibidir. Riziko gerçekleştiğinde, yani muhatabın üstlendiği fiili yerine getirmediği veya garanti sözleşmesinde yer alan bir riskin gerçekleştiği durumda, muhatabın alacağı muaccel hale gelir ve bankadan zararın tazminini talep edebilir. Yani banka teminat mektuplarının nakde çevrilebilmesi için risk gerçekleşmelidir. Riskin gerçekleşme anı teminat mektubunun türüne göre farklılık göstermektedir.
Rizikonun gerçekleşmediği, yani muhatabın yalnızca beklenen hak sahibi olduğu durumda dahi; ilk talepte ödeme kayıtlı, şartsız banka teminat mektuplarının paraya çevrilmesi talep edilebilir ve bu halde banka ödeme yapmak zorundadır. Ancak ödemenin yapılması halinde lehtar, muhatap ile arasındaki temel ilişkiye dayanarak bu talebin haksız olduğunu iddia ederek bedelin iadesini talep edebilir. Ayrıca bu sebeple uğradığı zararı da tazmin etmesi mümkündür. Diğer teminat mektubu türleri bakımından garanti sözleşmelerinde çeşitli şartlar yer aldığından bankanın bu halde ödeme yapması mümkün olmayacaktır.
Rizikonun gerçekleştiği durumda muhatap, bankaya garanti edilen sonucun gerçekleşmediği iddiası ile başvurarak, teminat mektubunda belirtilen bedelin kendisine ödenmesini talep edebilir. Bu halde banka, muhatabın talebi üzerine ödeme yapmakla yükümlüdür. Ancak ödeme talebinde bulunurken sunulacak belgeler ve hangi şartlarda ödeme talebinde bulunulabileceği sıklıkla banka teminat mektubunun içeriğinde yer alır.
Bankaya ödeme talebinde bulunulması halinde banka, teminat mektubunu içeriğini incelemeli ve bu içerikte yer alan şartlara uygun hareket etmelidir. Yani bankanın inceleme yükümlülüğünün kapsamı ve şartları teminat mektubunun metninde yer almaktadır. Dolayısıyla teminat mektubunun türüne göre de değişkenlik gösterebilmektedir.
