Şirket Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumlulukları - II 13 Ocak 2020

1. YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN SORUMLULUKLARININ TÜRLERİ

Yönetim Kurulu üyelerinin sorumlulukları aşağıda gösterilen şekilde üç grup halinde sınıflandırılabilir.

1. Hukuki Sorumluluk

Türk Ticaret Kanunu’na (“TTK”) göre Yönetim Kurulu üyelerinin sorumluluğu, diğerlerine ilaveten(inter alia), şunlara bağlı olarak ortaya çıkabilir:

1. belge ve beyannamelerin hukuka aykırılığı;
2. sermayenin yanlış beyan edilmesi;
3. ödeme güçlüğünün bilinmesi;
4. ayni sermaye değerinin belirlenmesinde yolsuzluk;
5. kamudan para toplamak;
6. şirketin esas sözleşmesinden kaynaklanan yükümlülükleri yerine getirememek;
7. gizlilik mükellefiyetini yerine getirememek.

2. Cezai Sorumluluk

TTK madde 562, Yönetim Kurulu üyelerinin adli para cezası ve idari para cezası şeklinde uygulanacak yaptırımlarla birlikte cezai sorumluluğunu doğurabilecek durumları düzenlemektedir. Bununla birlikte; Yönetim Kurulu üyeleri belgelerin ve beyannamelerin hukuka aykırılığı^[1], sermayenin yanlış beyan edilmesi ile ödeme yetersizliğinin farkındalığı^[2] ve yasak olmasına rağmen kamudan para toplanması^[3] halinde hapis cezasına konu olabilirler. Ayrıca; doğrudan Yönetim Kurulu üyesi olarak belirtilmese de Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık gibi bazı suçların koşulları oluştuğunda, Yönetim Kurulu üyelerinin cezai sorumluluğu doğabilir.

3. Şirketin Kamusal Borçlarından Doğan Sorumluluk

213 Sayılı Kanun’un 10. maddesine göre^[4] resmi merciler, şirketin vergilerini ödeme yükümlülüğünü yerine getiremeyen Yönetim Kurulu üyelerinin kişisel malvarlığını ancak alacaklarını şirketin malvarlığından karşılayamazlarsa, şirketin malvarlığına karşı tüm hukuki işlemlerin bitmesiyle takip edebilirler. 6183 Sayılı Kanun Mükerrer Madde 35’e göre^[5], şirketin malvarlığına karşı tüm hukuki işlemlerin bitmesi anılan kanuna göre kamu borçlarını kapatmak için bir zorunluluk değildir. Eğer kamu alacaklarının toplanması şirketin malvarlığından sağlanamayacak gibi görünüyorsa, resmi merci Yönetim Kurulu üyelerine karşı dava sürecini başlatabilir.

Diğer yandan 5510 Sayılı Kanun^[6], Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (“SGK”) prim alacaklarına karşı Yönetim Kurulu üyelerinin sorumluluğunu, ilgili merci Yönetim Kurulu üyelerinin kişisel malvarlığını doğrudan takip etme yetkisinde olacak şekilde genişletir. Böylece, Yönetim Kurulu üyelerinin şirketin vergilerini ve kamusal borçlarını ödeme yükümlülüğü ikincil durumda iken, SGK’ye prim ödeme görevi, ödememe durumunun kendi kusurlarının yokluğunda olduğunu kanıtlamadıkça öncelikli durumdadır.

2. SORUMLULUĞUN KAPSAMI

Türk Borçlar Kanunu’nun (“TBK”) genel hükümlerine göre, zarara birlikte sebep olanlar zararın tamamından birlikte sorumlu olurlar ve zarar gören aleyhine tazminat ile farklı kusurluluk oranlarına karşı tazminat, sadece iç ilişkide ve fesih durumunda önem taşır ve bu durum müteselsil sorumluluk olarak adlandırılır.

Ancak, TTK’ya “farklılaştırılmış teselsül” adı altında farklı bir müteselsil sorumluluk türü getirilmiştir. Aynı zararın tazmininden sorumlu olan birden fazla taraf varsa, sorumlu olan her taraf kusuruna, ihmaline veya durumun gereklerine göre zarar şahsen kendisine yükletilebildiği ölçüde bu zarardan diğerleriyle birlikte müteselsilen sorumlu olur^[7]. Dolayısıyla; Yönetim Kurulu üyesi meydana gelen zararın tazmininden sorumluluk aynı derecede atfedilebildiği ölçüde sorumlu tutulacaktır. Bir başka ifadeyle, Yönetim Kurulu üyesi tüm zararın tazmininden sorumlu tutulmayacaktır.

Hiç kimse kendi kontrolünün ötesinde olan hukuka aykırı davranıştan, esas sözleşme ihlalinden veya yolsuzluktan sorumlu tutulamaz. Bunun yanında, ne denetim yükümlülüğü ne de özen yükümlülüğü ilgili kişiyi sorumlu tutmak için dayanak olarak kullanılamaz^[8].

3. YÖNETİM VE TEMSİL YETKİ DEVRİNDE SORUMLULUK

TTK madde 367 Yönetim Kuruluna, yönetimi, kısmen veya tamamen bir veya birkaç Yönetim Kurulu üyesine veya üçüncü kişiye devretmeye yetkili kılan bir iç yönerge düzenleme imkânı vermektedir. Benzer bir şekilde, Yönetim Kurulu, TTK m. 370 uyarınca şirketin temsil yetkisini tamamen veya kısmen bir başka Yönetim Kurulu üyesine veya üçüncü kişiye devretmeye yetkilidir.

Ayrıca madde 553’te düzenlenen kanundan veya esas sözleşmeden kaynaklanan bir görev veya yetkiyi kanuna dayanarak başkasına devreden organlar veya kişiler, bu görev ve yetkileri devralan kişilerin seçiminde makul derecede özen göstermediklerinin ispat edilmesi hali hariç, bu kişilerin fiil ve kararlarından sorumlu olmazlar.

TTK madde 371/7’de Yönetim Kurulu üyelerine ticaret siciline tescil edilecek bir iç yönerge ile sınırlı imza yetkilileri atama yetkisi tanıyan yeni bir tür temsil öngörülmüştür. Hükme göre Yönetim Kurulu üyeleri iç yönerge ile atanan sınırlı imza yetkililerinin davranışlarından birlikte ve müteselsilen sorumludur. Doktrinde TTK 371/7’de belirtilen sorumluluk anlayışına ilişkin olarak TTK uyarınca farklılaştırılmış teselsül veya TBK uyarınca tam müteselsil sorumluluk olup olmadığı ile ilgili farklı görüşler mevcuttur. Ancak 7. fıkra 2014 yılında TTK madde 371’e eklendiği için, bu konuda bir bu konuda verilmiş herhangi bir Yargıtay kararı yoktur. Böylece; yukarıda bahsedilen tartışmalar hala sürmektedir.

4. SONUÇ

Yukarıda belirtildiği üzere Yönetim Kurulu üyelerinin sorumluluğu değişebilir. Genel olarak; sorumluluklar hukuki sorumluluk ve cezai sorumluluk olarak sınıflandırılır. Hukuki sorumlulukta, Yönetim Kurulu üyeleri şunlardan sorumludur;

a. Belgelerin ve beyannamelerin hukuka aykırılığı;

b. Sermayenin yanlış beyan edilmesi;

c. Ödeme güçlüğünün bilinmesi;

d. Ayni sermaye değerinin belirlenmesinde yolsuzluk;

e. Kamudan para toplamak;

f. Şirketin esas sözleşmesinden kaynaklanan yükümlülükleri yerine getirememek;

g. Gizlilik mükellefiyetini yerine getirememek.

Yönetim Kurulu üyelerinin cezai sorumluluğu belgelerin ve beyannamelerin hukuka aykırılığından; sermayenin yanlış beyan edilmesinden ve ödeme yetersizliğinin farkındalığından; yasak olmasına rağmen kamudan para toplamaktan ve Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık gibi bazı suçlar ile ilgili koşulların varlığı halinde ortaya çıkabilir.

Yönetim Kurulu üyeleri, aynı zamanda şirketin vergi ve kamu borcu şirketin malvarlığından tatmin edilemediği ve Yönetim Kurulu üyelerinin ödememe durumunda kusurlarının bulunması halinde kendi malvarlıklarıyla sorumlu olabilirler.

Son olarak, Yönetim Kurulu üyeleri yönetim veya temsil yetkisini devrettiği kişilerin fiillerinden, bu kişileri seçerken makul derecede özen göstermemeleri halinde sorumlu tutulabilirler. Ayrıca Yönetim Kurulu üyeleri, şirket tarafından atanan sınırlı imza yetkisine sahip kişilerin fiillerinden birlikte ve müteselsilen sorumlu olacaklardır.