Ticari İşlemlerde Taşınır Rehini Kanunu Kapsamında Taşınır Rehin Sicili - TARES 2 Nisan 2019
01.01.2017 tarihinde yürürlüğe giren Ticari İşlemlerde Taşınır Rehini Kanunu (“TİTRK”), 1447 sayılı Ticari İşletme Rehini Kanunu’nu (“TİRK”) yürürlükten kaldırarak, ticari işletme rehini de dâhil olmak üzere, taşınır rehini kapsamında birçok yenilik getirmiştir.
Bunlardan en önemlisi TARES sistemidir. İlgili kanun değişikliğiyle birlikte eski Kanun zamanında sadece kredi ve finans kuruluşlarının tesis edebildiği ticari işletme rehini, artık gerçek veya tüzel kişi tacirler arasında da kullanılabilir hale gelmiştir. Peki, bu suretle uygulamasının yaygınlaşması amaçlanan taşınır rehni yeni Kanun kapsamında nasıl tesis edilecektir? Uygulama nasıldır? TARES sisteminde ne gibi sorunlarla karşılaşılmaktadır?
TARES Nedir?
TARES, “Ticari İşlemler için Taşınır Rehin Sicili”dir. Yeni TİTRK kapsamında, artık ticari işletme rehinlerinde tüm işletmenin üzerine rehin koymak yerine, işletmenin bünyesinde bulunan varlıkların bir bölümünün ya da hepsinin üzerinde rehin tesis edilebilmektedir. Ayrıca TARES sayesinde bir ticari işletme bünyesinde bulunan herhangi bir malvarlığının rehine konu edilmesi halinde, söz konusu rehine ilişkin bilgiler sorgulanabilecektir.
TARES Kullanılmadan Taşınır Rehini/Ticari İşletme Rehini Tesis Edilebilir mi?
Eski Kanun zamanında, ticari işletme rehini sözleşmelerin düzenleme şeklinde herhangi bir noter huzurunda yapılabilirdi. Söz konusu sözleşmelerin ekine rehine konu malvarlıklarının ayırt edici özellikle yazılarak, bu malvarlıklarının üzerine konan rehinin şirketlerin yevmiye defterine de kaydedilmesi sağlanarak rehin süreci tamamlanırdı.
Hal bu olmakla birlikte; yeni düzende bu şekilde akdedilen sözleşmelerin herhangi bir hukuki geçerliliği olmayacak ve ilgili rehin keyfiyeti Ticari İşlemler için Taşınır Rehin Sicili’ne kaydedilmedikçe, söz konusu rehin geçerli olmayacaktır.
Ayrıca; eski Kanun zamanında ticari işletme rehini / taşınır rehini sözleşmesi herhangi bir noterden yapılabilmekteyken, TİTRK kapsamında tesis edilecek rehinler ilgili ticari işletmenin merkezinin bulunduğu yerdeki noterlikler tarafından gerçekleştirilmektedir.
Mevcut durumda TARES sistemi üzerinden ön kayıt yapılmadan, noterler huzurunda ticari işletme rehini/taşınır rehini tesis etmek mümkün değildir.
TARES Nasıl Kullanılır?
Taşınır Rehin işlemlerini gerçekleştirmek için sisteme üye olunması zorunludur. Üyelik için en yakın noterliğe başvurulması ve TC kimlik numarası verilerek sisteme giriş şifresi alınması gereklidir. Uygulamada bu işlemler genellikle şirketlerin icra/ipotek birimleri yetkilileri veya şirket avukatları tarafından gerçekleştirilmektedir.
Taşınır Rehini / Ticari İşletme Rehini Nasıl Tesis Edilir?
Mevcut durumda TARES sistemi üzerinden iki şekilde rehin tesis etmek mümkündür:
Islak İmzalı Sözleşme: TARES sistemine giriş yaptıktan sonra ilgili bilgileri tanımlayarak, Taşınır Rehin Sözleşmesi’ni ıslak imza ile imzalanacak şekilde hazırlayıp, ticari işletmenizin bulunduğu yerdeki en yakın noterliğe giderek işlemin tescilini yaptırabilirsiniz.
Elektronik İmzalı Sözleşme: TİTRK ile getirilen yeniliklerden bir diğeri de artık taşınır rehini / ticari işletme rehini sözleşmelerinin elektronik ortamda imzalanmasının mümkün kılınmasıdır. Taşınır Rehin Sözleşmesi’ni yine TARES sistemi üzerinden elektronik imza ile imzalayarak sözleşmeyi oluşturabilir ve noterliğe gitmeden uzaktan tescil ettirebilirsiniz.
TARES ile ilgili olarak uygulamada yaşanılan sorunlar nelerdir?
2017 yılının başından beri uygulamada olmasına rağmen, henüz gelişmekte olan bir sistem olduğundan ve noterlikler tarafından kullanımı henüz yaygınlaşmadığından, sistemle ilgili birçok sorun yaşanmaktadır.
Özellikle, büyük şehirler dışındaki noterliklerin taşınır rehini/ticari işletme rehini işlemlerini sıklıkla yapmaması nedeniyle, birçoğu TARES sistemi üzerinden sicile kaydın gerçekleştirilmesi yönünde tarafları bilgilendirmemekte ve durum da akdedilen sözleşmelerin geçersizliğine yol açmaktadır.
Ayrıca; sistem üzerinden yapılan ön kayıtlara ilişkin sehven yapılan hataları tekrar aynı kayda girerek düzeltilmesi mümkün olmamakta ve bu nedenle, yapılan her hatada sistem üzerinden yeni bir kayıt açılması gerekmektedir.
Ayrıca; her ne kadar TİTRK rehine ilişkin derece belirlenebileceğini düzenlese de, sistem üzerinde derecelendirmeye ilişkin herhangi bir giriş yapılamadığından, bu hususa ilişkin de uygulamada bir netlik bulunmamaktadır.
Son olarak; eskiden sayfalarca menkul mal listesi sözleşme ekine konmak suretiyle hızlı bir şekilde rehin işleminin tesisi sağlanabilecekken, mevcut durumda rehine konu tüm menkul malların (cıvata, vida, pul, sandalye, masa ve benzeri küçük menkuller de dahil olmak üzere) ayrıt edici özelliklerinin, barkod ve seri numaralarının sisteme tek tek kaydı gerekmektedir. Bu kayıtlar yapılmadıkça ve sistemin belirlediği formata uygun excel listeleri hazırlanmadıkça, bu menkul malların üzerinde rehin tesis edilmesi mümkün olmamaktadır. Ancak tüm bu malzemelerin her birinin ayırt edici özelliklerinin bu detayda belirlenmesi uygulamada çok kolay olmadığından, hatta bazı işletmelerde demirbaş listeleri usulüne uygun tutulmadığından imkânsız olduğundan, bu durum da uygulamada birçok zorluğa neden olmaktadır.
Ancak tüm bu sorunlara rağmen, menkul mal/ticari işletme rehininin bu şekilde sistematik ve şeffaf bir ortamda tutulmaya başlanması ve basit bir sorgulamayla sistem üzerinde şirketlerin ve/veya mal varlıklarının üzerinde tesis edilmiş olan rehinlerin açıkça görülebiliyor olması, ticari hayatta güvenilirlik sağlamaktadır.
For English Version
