FİKİR VE SANAT ESERLERİNİN ÇOĞALTILMASI 1 Kasım 2023
ÇOĞALTMA HAKKININ KAPSAMI NEDİR?
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (“FSEK”) çerçevesinde göre eser sahiplerinin çeşitli mali ve manevi hakları bulunmaktadır. Bu kapsamda eseri çoğaltma hakkı da eser sahibinin mali haklarından biri konumundadır. FSEK m.22 hükmü de bir eserin aslını veya kopyalarını, herhangi bir şekil veya yöntemle, tamamen ya da kısmen, doğrudan veya dolaylı, geçici veya sürekli olarak çoğaltma hakkının münhasır bir şekilde eser sahibine ait olduğunu düzenlemektedir.
İlgili Kanun maddesinin devamındaki fıkraları incelendiğinde çoğaltmanın ne olduğu nitelendirilmiş ve aynı zamanda çoğaltmanın kapsamı da belirlenmiştir. Bu bağlamda FSEK m.23/2 uyarınca eserin aslından bir kopyasının çıkarılması veya eserin çeşitli araçlara kaydedilmesi, eserin her türlü ses ve müzik kayıtları ile mimarlık eserlerine ait plan, proje veya krokilere uygulanması da çoğaltma olarak tanımlanmıştır. Aynı zamanda söz konusu fıkranın üçüncü maddesi gereğince çoğaltma hakkı, bilgisayar programının geçici çoğaltılmasını gerektirdiği ölçüde program yüklenmesi, görüntülenmesi, çalıştırılması, iletilmesi ve depolanmasını da kapsamaktadır.
KANUN KAPSAMINDAKİ HAK SAHİPLERİ KİMLERDİR?
FSEK m.80 kapsamında bağlantılı hak sahibi olan icracı sanatçılar da eser sahibinin izni olmak kaydıyla icranın tespit edilmesine veya çoğaltılmasına izin verme veya bu fiilleri yasaklama konusunda münhasıran hak sahibidir.
Yine Kanun’da bağlantılı hak sahibi olarak sayılan fonogram yapımcıları ise eser sahibinin ve icracı sanatçının izni ile yapılan tespitin, doğrudan veya dolaylı olarak çoğaltılmasına izin vermek veya yasaklamak bakımından münhasır yetkiyi haizdir.
FSEK m.80 doğrultusunda radyo-televizyon kuruluşlarınca, özel kullanımlar hariç olmak üzere, gerçekleştirilen yayınların herhangi bir teknik veya yöntemle, doğrudan veya dolaylı olarak çoğaltılmasına izin vermek yine bu kuruluşların yetkisi kapsamındadır.
Diğer bir bağlantılı hak sahibi olan filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren film yapımcısı da eser sahibinden ve icracı sanatçıdan mali hakları kullanma yetkisini devraldıktan sonra yine bu kişilerin izni ile yapılan tespitin doğrudan veya dolaylı olarak çoğaltılması hususunda münhasıran yetkili sayılmıştır.
HANGİ DURUMLAR ÇOĞALTMA OLARAK NİTELENDİRİLEBİLİR?
Fikri ve sanat eserlerinin çoğaltılmasını somutlaştırabilmek adına birtakım hususları belirtmekte fayda vardır. Bu bağlamda öğretideki görüşler de ele alındığında çoğaltmadan söz edebilmek için eserin çok sayıda kopyasının basılmış olması gerekmez, aksine tek bir kopya dahi basılmış olsa eser çoğaltılmış sayılacaktır. Ayrıca eserin kopyalanarak çoğaltıldığının kabulü için eserin kendisi ile kopyasının birebir aynı fiziki niteliğe sahip olması da gerekmemektedir, eserde yer alan ve eser sahibine ait içeriğin bozulmadan aktarılmış olması çoğaltma için yeterli olacaktır. Örnek olarak ilim ve edebiyat eserlerinin matbaa ya da fotokopi ile değil de el yazısı ile oluşturulan nüshaları çoğaltma kapsamına girecektir.
Belirtmek gerekir ki eserin kopyalarının fiziken oluşturulup oluşturulmadığı çoğaltmanın minimum gerekliliği değildir. Başka bir deyişle, eserin mekanik olan veya olmayan her türlü tespiti de çoğaltma kapsamında değerlendirilecektir. Bu bağlamda kanun koyucunun da FSEK kapsamında hükmettiği üzere eserin bilinen veya her türlü araca kaydedilmesi çoğaltma olup söz konusu tespitin fiziki bir şekilde olup olmadığı önem taşımamaktadır. Bu doğrultuda eserin teknolojik ortamlarda indirilmesi, yüklenmesi, e-posta aracılığı ile gönderilmesi, alınması veya kopyasının otomatik bir şekilde bir bellekte oluşturulması da çoğaltma olarak nitelendirilecektir.
