ISLAH VE SONUÇLARI NELERDİR? 18 Haziran 2021

1. Islah Nedir?

1. Islah Tanımı

Islah kurumu, Hukuk Muhakameleri Kanunda düzenlenmiş olan usuli bir işlemdir. Islah işlemi sayesinde taraflar, yargılama sırasında yapmış oldukları usuli bir işleme yönelik düzeltme imkânı elde etmiş olurlar. Bu düzeltme tamamen veya kısmen düzeltme şeklinde gerçekleşebilir. Islah kurumu, Türk Usul Hukuku’nda önemli bir yer teşkil eden iddia ve savunmayı genişletme ve değiştirme yasağına istisna oluşturur. Islah bu noktada, tarafların iddiayı ve savunmayı genişletme yasağı nedeniyle uğrayabileceği hak kayıplarına karşı bir önlem niteliği de taşımaktadır.

Islah, bu işlemi yapacak tarafın tek taraflı irade beyanıyla gerçekleşir. Yani mahkemenin yahut karşı tarafın onayına ihtiyaç duyulan bir durum yoktur. İddia ve savunmayı değiştirme ve genişletme yasağının olmadığı hallerde ya da karşı tarafın rızasının bulunduğu durumlarda ıslah yoluna başvurmak anlamsız olacaktır. Aynı şekilde dava dosyasının içeriğinde bulunan belgelerdeki açık yazı ve hesap hataları maddi hata ihtiva ediyorsa nihai hüküm verilinceye kadar düzeltilebilir. Bu durumda da ıslah kurumunun işletilmesi anlamsız olacaktır.

2. Islah Konusu Olabilecek ve Olamayacak İşlemler

Islah aracılığı ile taraflar dava dilekçelerindeki vakıaları, dava sebebini, talep sonucunu değiştirebilirler. Fakat ıslah kurumunun kullanılamayacağı bazı durumlar kanunen belirlenmiştir. HMK madde 179’un 2. Fıkrasına göre “Ancak ikrar, tanık ifadeleri, bilirkişi rapor ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları, yerine getirilmiş olan veya henüz yerine getirilmemiş olmakla beraber, karşı tarafın yerine getireceğini ıslahtan önce bildirmiş olması koşuluyla, yeminin teklifi, reddi veya iadesi ıslah ile geçersiz kılınamaz”.

3. Islah Kurumunun Kullanımı ve Süresi

Taraflar tek taraflı irade beyanıyla bu kurumu işletmek suretiyle yalnızca bir defa ıslah yoluna başvurabilir. Bu nedenle ıslah olmaksızın iddia ve savunmanın değiştirilmesi ve genişletilmesi yasağına istisna teşkil eden hallerde ıslah yoluna başvurmak tarafın menfaatlerine zarar getirecektir.

Islah, taraflarca tahkikatın sonuna kadar yapılabilir. Yargıtay’ın bozma kararından veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine gönderildiğinde, ilk derece mahkemesinin tahkikata ilişkin bir işlem yapması hâlinde tahkikat sona erinceye kadar da ıslah yapılabilir. Islah, sözlü olarak yapılabileceği gibi yazılı olarak da yapılabilecektir. Karşı tarafın duruşmada hazır olmaması ya da ıslah talebinin duruşma sırasında yapılmaması halinde karşı taraf ıslahtan haberdar edilir.

4. Tamamen Islah

Davanın tamamen ıslah edilmesi mümkündür. HMK madde 180 uyarınca davasını tamamen ıslah ettiğini bildiren taraf, bu bildirimden itibaren bir hafta içinde yeni bir dava dilekçesi vermek zorundadır. Aksi hâlde, ıslah hakkı kullanılmış sayılır ve ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir. Sonuç olarak davacı ya da karşı dava açması halinde davalı dava dilekçesini en baştan düzenleme yoluna gitmektedir.

5. Kısmen Islah

Aynı şekilde davanın kısmen ıslahı da mümkündür. HMK madde 181 uyarınca kısmen ıslaha başvuran tarafa, ıslah ettiği usul işlemini yapması için bir haftalık süre verilir. Bu süre içinde ıslah edilen işlem yapılmazsa, ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir. Sonuç olarak kısmen ıslah yoluyla taraflar davaya yeni vakıa ve talepler eklemektedir. Bunlara paralel olarak dava konusunun da ıslah yoluyla değiştirilmesi mümkündür.

2. Islah İşleminin Sonuçları

1. Islah Harcı

Islah kurumuna ilişkin ıslah harcının ödenmesi konusu kanunda düzenlenmiştir. Fakat burada belirtilmelidir ki; ıslah harcının konusunu ıslah talebi değil ıslahın gerçekleşmesinin sonuçları oluşturur. HMK madde 178 uyarınca ıslah eden taraf, ıslah sebebiyle geçersiz hâle gelen işlemler için yapılan yargılama giderleri ile karşı tarafın uğradığı ve uğrayabileceği zararları karşılamak üzere hâkimin takdir edeceği teminatı, bir hafta içinde, mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Aksi hâlde, ıslah yapılmamış sayılır. Aynı şekilde ıslak sonucu talep konusunun parasal değerinin artması ve buna ilişkin bir harç ödenmesi gerekiyorsa bu da ıslah harcı kapsamında değerlendirilir.

2. Islahın Etkisi

Islahın etkisi Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 179. maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin 1. fıkrası uyarınca ıslah, bunu yapan tarafın teşmil edeceği noktadan itibaren, bütün usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğurur. Başka bir deyişle ıslah işlemi gerçekleştikten sonra ıslah konusunu oluşturan işlem hiç yapılmamış sayılır ve ıslah edilmiş hali mevcut olur. Fakat ıslahtan sonra yapılacak tahkikat sonucuna göre, bu işlemlerin göz önünde tutulması gerekmiyorsa, bunlar da yapılmamış sayılır.

3. Kötüniyetli Islah

Son olarak ıslah işleminin taraflarca kötüniyetli bir şekilde gerçekleştirilmeye çalışılması ihtimalinden de bahsedilmelidir. Buna göre Islahın davayı uzatmak veya karşı tarafı rahatsız etmek gibi kötüniyetli düşüncelerle yapıldığı deliller veya belirtilerle anlaşılırsa, mahkeme, ıslahı dikkate almadan karar verir. Ayrıca hâkim, kötüniyetle ıslaha başvuranı, karşı tarafın bu yüzden uğradığı bütün zararlarını ödemeye ve beşyüz Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar disiplin para cezasına mahkûm eder.