Tüzel Kişilik Perdesinin Kaldırılması 12 Ekim 2022

TÜZEL KİŞİLİK PERDESİNİN KALDIRILMASI

I. GİRİŞ

Tüzel kişilik, onu oluşturan üyelerinin hukuki varlığından ayrı bağımsız bir hukuki kişiliğe sahiptir. Pay sahiplerinin, ortağı oldukları tüzel kişiliğin yaptığı hukuki işlemlerden sorumlu olmaması ya da sınırlı nitelikte sorumlu olması esas olduğundan bu durumun pay sahipleri ve tüzel kişiler arasında adeta bir perde oluşturduğu kabul edilmektedir. Oluşturulan bu perde kimi zaman sözleşmeden ve kanundan doğan borç ve yükümlülüklerden kaçınabilmek için kötüye kullanılarak hak kayıplarına sebep olmakta ve hakkaniyete aykırı durumlar ortaya çıkmaktadır. Bu hak kayıplarının önlenmesi için doktrinsel bazda çalışmalar yapılmış, böylece Yargıtay içtihatlarıyla birlikte uygulamada tüzel kişilik perdesinin kaldırılıp, pay sahiplerinin şirket borçlarından kendi kişilikleri kapsamında sorumlu tutabilmesinin yolu açılmıştır.

II. TÜZEL KİŞİLİK PERDESİNİN KALDIRILABİLECEĞİ HALLER

1. Şirket Ortaklarının Şahsi Malvarlığı ile Şirket Malvarlığının Karışması

Yargıtay’ın yerleşik uygulaması ve genel kabule göre aşağıda anılan hallerin birinin veya birkaçının bulunduğu durumlarda, şirketin ve şirket ortaklarının sahip olduğu mal varlıklarının özdeş hale geldiği, bir başka deyişle birbirine karıştığı kabul edilmekte olup, bu hallerde tüzel kişilik perdesi kaldırılabilecektir:

• Şirkete ait olan ticari defterlerdeki malların ortakların kişisel mal varlığına mı yoksa şirket tüzel kişiliğine mi ait olduğunun bilinememesi
•  Tek şahıs şirketlerinde ortakların kendi mal varlıklarını, şirketin mal varlığı olarak göstermesi 
• Şirketin faaliyet alanıyla, ortağın faaliyet alanının karışması
•  Tek ortağın kendi kişisel mal varlığını şirkete sunarak, ortağı olduğu şirketin ticari itibarını arttırması

2. Yabancı Yönetimi

Şirketin kendi menfaatlerini korumak yerine ya şirket dışı üçüncü kişilerin ya da şirketin kendi ortaklarının menfaatlerinin ön planda tutulması durumunda, tüzel kişilik perdesinin kaldırılması yoluna gidilebilmektedir.

Uygulamada sıkça karşılaşılan bu durum, şirketin hâkim ortakların bu hâkimiyeti kendi çıkarları doğrultusunda kullanarak, şirketin ve diğer ortakların menfaatlerini zedelemesi halinde söz konusu olmaktadır.

3. Öz Kaynak Yetersizliği

Tüzel kişilik perdesi kaldırılarak, ortaklık borçlarından dolayı pay sahiplerini sorumlu kılma sonucunu doğurabilecek hallerden biri ortaklığın yetersiz öz kaynağının bulunması durumudur. Yetersizliğin, ortaklığın amaç ve faaliyet hacmi gözetilerek, objektif olarak tespiti gereklidir.

Sermaye ortaklıklarında, pay sahiplerinin sınırlı sorumluluğu prensibinin arka planında, alacaklıların korunabilmesi için belirli bir esas sermaye miktarının tespit edilip şirkete özgülenmiş olması gerekmektedir. Bu doğrultuda pay sahipleri, taahhüt edilen sermaye miktarını şirkete sağlamakla sorumludurlar. Ancak bu hakkın dürüstlük kuralına uygun olarak kullanılıp şirketin faaliyetleri ve bundan doğabilecek riskler gözetilerek yeterli olarak tespit edilmesi gerekmektedir.

Yeterli sermaye miktarı sadece kuruluşta değil, şirketin ticari faaliyetleri esnasında vukuu bulması muhtemel riskleri karşılayabilecek miktarda olmalıdır. Pay sahiplerinin, öz kaynak yetersizliği durumunda alacaklılara karşı sorumlu tutulabilmesinin bir diğer koşulu ise dürüstlük kuralına aykırı hareket etmeleridir. Bu doğrultuda, yetersiz öz kaynağa sahip bir ortaklığın, öz kaynak yetersizliğini telafi etmeksizin üçüncü kişiler ile hukuki işlemlere girişmesi, alacaklıları zarara uğratmaları durumlarında tüzel kişilik perdesinin kaldırılması ve ortakların sorumluluğuna gidilmesi söz konusu olacaktır.

III. TÜZEL KİŞİLİK PERDESİNİN KALDIRILMASININ TÜRLERİ

1. Tüzel Kişilik Perdesinin Düz (Doğrudan) Kaldırılması

Tüzel kişilik perdesinin kaldırılması dendiğinde anlaşılan hal, perdenin düz kaldırılmasıdır. Düz kaldırma halinde tüzel kişinin alacaklarına, tüzel kişilik perdesinin sorumluluktan kurtulma amacıyla kötüye kullanan hâkim ya da tek ortağına başvurma imkânı sağlanır. Ortaklar gerçek kişi olabileceği gibi tüzel kişi de olabilir. Yargıtay bu türe kararlarında yer vermektedir.

2. Tüzel Kişilik Perdesinin Ters (Dolaylı) Kaldırılması

Tüzel kişilik perdesinin ters kaldırılması halinde tüzel kişinin ortağının alacaklıları, ortağın hâkimiyet ilişkisi bulunduğu tüzel kişiye başvurabilmekte ve ortak ile birlikte anılan tüzel kişiyi de sorumlu tutabilmektedir. Yargıtay bu türe de kararlarında yer vermektedir.

3. Tüzel Kişilik Perdesinin Çapraz Kaldırılması

Şirketler topluluğunda yavru şirket alacaklılarının bu ilişkinin kötüye kullanılması halinde ana şirkete veya ana şirketin hâkimiyetinde olan başka bir yavru şirkete başvurabilmesi ve bu sebeple ana şirketin veya diğer yavru şirketin, asıl borçlu olan yavru şirketle birlikte alacaklılara karşı sorumlu tutulabilmesi tüzel kişilik perdesinin çapraz kaldırılması şeklinde ifade edilmektedir. Yargıtay çeşitli kararlarında söz konusu türü uygulamıştır.  

IV. SONUÇ

Tüzel kişilik perdesinin aralanması ile Türk Şirketler hukukunun en temel prensibi olan sınırlı sorumluluk ve aykırılık prensiplerinin istisnası olan sınırlı sorumluluk ve aykırılık prensiplerinin istisnası olarak ay sahiplerinin sorumluluğuna gidilerek üçüncü kişi alacakları koruma amacı güdülmektedir. Sınırlı sorumluluk ilkesi kapsamında, tüzel kişilik perdesinin kaldırılarak ortaklık alacaklarına karşı ortakların sorumlu kılınması ayrık bir durum olduğundan önce tüzel kişiye başvurulması esastır.