Anonim Şirketlerde İç Kaynaklardan Sermaye Artırımı 11 Kasım 2019
Kanun koyucu sermaye artırımında bulunmak isteyen şirketleri, pay sahiplerinin korunmasını amaçlayarak öncelikle kendi iç kaynaklarına yönlendirmiştir. İç kaynaklardan artırılacak sermayenin yetersiz kalacağı düşüncesiyle doğrudan dış kaynaklara yönelerek sermaye artırımını engellemek istemiştir.
Anonim Şirketlerde İç Kaynaklardan Sermaye Aktarımı, 6102 sayılı Ticaret Kanunu’nun (“TTK”) 462. maddesinde düzenlenmiştir. İç kaynaklardan sermaye artırımı yedek akçeler ile kanuni yedek akçelerin serbestçe kullanılabilen kısımlarının mevzuatın bilançoya konulmasına ve sermayeye eklenmesine izin verdiği fonların sermayeye dönüştürülmesine olanak tanır.
İç kaynaklardan yapılan sermaye artırımı aslında şirket malvarlığında bir artış sağlamamaktadır. Şirket malvarlığı sabit kalmakla birlikte şirket sermayesi artış göstermektedir.
Tüm sermaye artırım türleri için geçerli olan kurallar iç kaynaklardan sermaye artırımında için de uygulama alanı bulacaktır. TTK m.421 uyarınca iç kaynaklardan sermaye artırımı kararının şirket sermayesinin en az yarısının temsil edildiği genel kurulda, toplantıda mevcut bulunan oyların çoğunluğu ile alınması gerekir. Toplantı nisabı ilk toplantıda elde edilemez ise, en geç bir ay içinde ikinci bir toplantı yapılabilir. İkinci toplantı için öngörülen toplantı nisabı, şirket sermayesinin en az üçte biri olarak öngörülmüştür.
- İç Kaynak Kavramı:
İç kaynaklar, ortaklığın bünyesinde mevcut olan, ortaklığın hali hazırda sahip olduğu fonları ve diğer kaynaklarıdır. Sermaye artırımında kullanılabilecek iç kaynaklar ise, belli nitelikteki yedek akçeler, önceki yıldan aktarılan kar ve dağıtılmamış son yıl karı, yeniden değerleme değer artış fonu, iştirak hisselerinin veya gayrimenkullerinin satışından doğan kazançlar olarak sıralanabilir.
TTK m. 462/1 uyarınca, esas sözleşme veya genel kurul kararıyla ayrılmış ve belirli bir amaca özgülenmemiş yedek akçeler ile kanuni yedek akçelerin serbestçe kullanılabilen kısımları ve mevzuatın bilançoya konulmasına ve sermayeye eklenmesine izin verdiği fonlar sermayeye dönüştürülerek sermaye iç kaynaklardan artırılabilir.
Maddede sayılan iç kaynaklar “numerus clausus” sınırlı sayıda değildir. Genellikle yedek akçelerin ve şirketin ortaklarından sermaye artırımı için almış olduğu borçların sermayeye dönüştürülmesi söz konusu olur.
TTK m. 462/2’de iç kaynaklardan sermaye artırımının şartları düzenlenmiştir. Bu tür sermaye artırımı yapılabilmesi için onaylanmış yıllık bilanço ve yönetim kurulunun vereceği açık ve yazılı beyanın varlığı şarttır. Böylece sermayenin artırılan kısmının, iç kaynaklardan karşılayan tutarın şirket bünyesinde gerçekten var olduğu, onaylanmış yıllık bilanço ve yönetim kurulunun beyanlarıyla doğrulanmış olacaktır.
Bilanço tarihinin üzerinden altı aydan fazla zaman geçmiş olduğu takdirde, yeni bir bilanço çıkarılması ve bunun yönetim kurulu tarafından onaylanmış olması şarttır. Bu altı aylık sürenin aşılması halinde söz konusu iç kaynağın kullanılmış olduğu varsayılır. Bu durumda iç kaynağın yeni tarihli bir bilançoyla doğrulanması gerekir.
- Yönetim Kurulunun Hazırlayacağı Beyanın İçeriği
Sermaye artırımı hangi iç kaynaktan karşılanacak ise o kalemi azaltan, esas sermayeyi çoğaltan beyan anonim şirketlerde yönetim kurulunca hazırlanır. Beyanının içeriği TTK m. 457/2’de düzenlenmiştir. Beyanda iç kaynaklardan yapılan sermaye artırımının hangi kaynaklardan karşılandığı, bu kaynakların gerçekliği ve şirket malvarlığı içinde var oldukları konusunda bilgiler yer alır.
Sermayeye dönüştürülen fonun veya yedek akçenin serbestçe tasarruf olunabilirliği, gerekli organların ve kurumların onaylarının alındığı, kanuni ve idari gerekliliklerin yerine getirildiği, rüçhan hakları sınıflandırılmış veya kaldırılmışsa sebepleri, rüçhan hakkının miktarı ve oranı, kullanılmayan rüçhan haklarının kimlere, niçin, ne fiyatla verildiği hakkında belgeli ve gerekçeli açıklamalar yapılır.
Ayrıca Ticaret Sicil Yönetmeliği m. 73 uyarınca da sermayenin karşılıksız kalıp kalmadığına, şirket özvarlığının tespitine ve iç kaynaklardan karşılanan tutarın şirket bünyesinde gerçekten var olduğuna ilişkin ymm veya smmm raporu alınması gerekir.
- Sermaye Artırım Usulü
İç kaynaklardan sermaye artırımında şirketteki pay sahibi sayısında veya şahsiyetlerinde bir değişim yaşanmamaktadır. Bu sebeple iç kaynaklardan sermaye artırımı ya yeni paylar oluşturulup mevcut pay sahiplerine payları ile orantılı olarak dağıtılmasıyla veyahut yeni pay çıkarılmaksızın mevcut payların itibari değeri artırılarak gerçekleştirilir.
Esas sermayenin artırımı iç kaynaklardan yapılacak ise pay bedellerinin tamamen ödenmiş bulunmasına gerek yoktur (TTK m. 456/1). Bu hüküm, şirketin yönelebileceği iç kaynaklar varken bunlara yönelmeden yeni sermaye artırımını engellemek ve daha önce ödenmemiş bulunan sermaye taahhütlerinin tahsilini sağlamak amacıyla öngörülmüştür.
Uyulması gereken usul kuralları m.462/3’te sayılmıştır. Bu kurallar emredici niteliktedir, hiçbir istisnası bulunmamakla birlikte taraflarca hiçbir şekilde aksi kararlaştırılamaz. Kurala aykırılığın sonucu ise butlandır. Belirtmek gerekir ki, bu yasak yalnızca sermayeye eklenmesine izin verilen fonlar için söz konusudur. Esas sözleşme veya genel kurul kararıyla ayrılmış belli bir amaca özgülenmemiş yedek akçeler ile kanuni yedek akçelerle ilgili bir sınırlamama getirmemektedir.
TTK m. 462/3: Bilançoda sermayeye eklenmesine mevzuatın izin verdiği fonların bulunması hâlinde, bu fonlar sermayeye dönüştürülmeden, sermaye taahhüt edilmesi yoluyla sermaye artırılamaz. Hem bu fonların sermayeye dönüştürülmesi hem de aynı zamanda ve aynı oranda sermayenin taahhüt edilmesi yoluyla sermaye artırılabilir.
Sermaye artırımında tescil çoğunlukla kurucu etkiye sahiptir. İç kaynaklardan sermaye artırımında artırım, genel kurul kararının tescili ile kesinleşir. Tescil ile pay sahipleri artırılan sermaye kısmını paylarının sermayeye oranına göre kendiliğinden ve bedelsiz olarak iktisap ederler (TTK m. 462/3).
Bu husus, bedelsiz paya ilişkin eski paya bağlı bir rüçhan hakkı gibi değerlendirilemez dolayısıyla rüçhan hakkıyla ilgili sınırlamalar söz konusu olmayacaktır: Tescil ile o anda mevcut pay sahipleri mevcut paylarının sermayeye oranına göre bedelsiz payları kendiliğinden iktisap ederler. Bedelsiz paylar üzerindeki hak kaldırılamaz ve sınırlandırılamaz; bu haktan vazgeçilemez.
For English Version: http://www.kasaroglu.av.tr/en/Capital-Increase-From-Internal-Resources-In-Joint-Stock-Companies
