Kaynak Kodu Nedir, Nasıl Devredilir? 23 Aralık 2019

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (“FSEK”) 2. maddesinin 1. fıkrasına göre bilgisayar programları, ilim ve edebiyat eserleri arasında sayılmaktadır. Bilgisayar yazılımları, fikri haklara konu teşkil eden eser niteliğini haiz olduklarından telif hakkı ile korunmaktadırlar.

Bilgisayar programları, temel olarak “nesne kod" (object code) ve “kaynak kod”dan (source code) oluşurlar. Kaynak kod, programcı tarafından belirli bir programlama dilinde yazılan ve yazıldığı programlama dilini bilen bir kimse tarafından okunabilen, yazılımı değiştirmek ya da geliştirmek için üzerinde çalışmanın mümkün olduğu koddur. Program kaynak kodu aşamasındayken bilgisayarlar açısından işlevsizdir. Kaynak kodun bilgisayar tarafından anlaşılması mümkün olmadığından, ek bir işlemle bilgisayarın anlayabileceği nesne koduna çevrilmesi gerekir[1].

Lisans Sözleşmeleri:

Birçok bilgisayar programı üreticisi, ihtiyaç duyduğu sermayeyi karşılamak amacıyla üçüncü kişilerle hukuki ilişkilere girmektedir. Bu kapsamda belirli mali haklarını devredebileceği gibi mali hakları kullanma yetkisinin devri (lisans sözleşmesi) de yapılabilir. Burada önemli olan, eser sahibi yazılımcının devralana programı değiştirme, geliştirme gibi haklar devretmek isteyip istememesidir. Taraflar kaynak kodun iş sahibine devredileceği konusunda anlaşmışlarsa, imal edenin iş sahibine yazılımı değiştirme yetkisi tanıdığı anlamına geleceği kabul edilmektedir[2]. 

Bunun yanında yazılım, iş sahibine, kullanabileceği ve yararlanabileceği şekilde devredilmelidir. Farklı bir deyişle, programı imal eden yazılımcı, programı devrederken, fikri haklara konu olan birtakım programa ilişkin mali hakları da devretmelidir[3].  Bu haklar özellikle iş sahibinin programı kullanabilmesi ve ondan yararlanabilmesi için gerekli olan haklardır. FSEK 48. maddede de belirtildiği üzere program teslim edilirken üzerindeki fikri hakların hangi kapsamda ve hangilerinin devredileceği taraflar arasında sözleşme ile kararlaştırılabilir.

Bu doğrultuda Lisans Sözleşmeleri, hakkın devredenin malvarlığını terk etmeden devralana, o hakkın sadece kullanılması hakkını tanımasıdır. Lisansın devirden farkı ise sadece belli spesifik hak veya haklarla ilgili kullanma yetkisi vermesidir. Fikir ve Sanat Eserlerinin Kayıt ve Tescili Hakkında Yönetmelik’in 8. maddesine göre eserler ve yapımlar üzerindeki mali haklara ilişkin kullanma ve devir yetkileri isteğe bağlı olarak Kültür ve Turizm Bakanlığınca kayıt altına alınabilir.

Kaynak Kodu Escrow Sözleşmesi:

Kaynak kodunun kullanım yetkisinin devredilmesinin bir yolu kaynak kodu escrow sözleşmesi yapılmasıdır. Sözleşmenin taraflarını yazılım sahibi ve kendisine yazılımı kullanma hakkı veren bir hukuki ilişki uyarınca yazılımı kullanan kimse ile escrow aracısı (escrow agent) oluşturur. Escrow aracısının temel yükümlülüğü, söz konusu yazılıma ilişkin kaynak kodun güvenli bir şekilde muhafazasını sağlamak ve kaynak kodun gizliliğini temin etmektir. Aksi takdirde kaynak kod bir ticari sır niteliğini taşıdığından, yazılım sahibinin bu durumdan doğan zararlarını escrow aracısından talep etme hakkı doğacaktır. Kaynak kodun kullanıcı için önemi, güncellemelerin zamanında ve nitelikli olarak yapılması noktasında görülür. Kaynak kodu escrow sözleşmesi kapsamında yapılan temel sözleşmeyle yazılım sahibi yazılımını kullanma yetkisini karşı tarafa devreder ve yazılımın gerekli bakım ve güncellemelerini zamanında yapmayı taahhüt eder. Kaynak kodu ayrıca tarafsız bir üçüncü kişi olarak kabul edilen escrow aracısında bulunur. Yazılım sahibinin bakım ve güncelleme yükümlülüğünü yerine getirmemesi halinde kaynak kodu, escrow aracısı tarafından karşı tarafa bildirilebilir. Böylece kullanım hakkı sahibi haklarını teminat altına almış olur[4].

Sonuç olarak FSEK madde 48 uyarınca maddi hakların tasarrufunun mümkün olduğu, kaynak kodunun üzerinde eser sahibinin mali hakları olduğu ve bunların devrinin gerçekleştirilebileceği anlaşılmaktadır. Söz konusu sözleşme, FSEK madde 52 uyarınca yazılı olarak ve söz konusu olan haklar ayrı ayrı belirtilerek yapılmalıdır. Nitekim, Türkiye’de yazılımlar üzerinde patent korumasının mevcut olmadığı düşünüldüğünde, eser sahibine koruma sağlamak amacıyla sözleşmede her bir unsurun ve mali hakları kullanma yetkisi kapsamının açıkça belirtilmesi ileride herhangi bir hak kaybı veya suistimal yaşanmaması bakımından önem arz edecektir.

For English Version: http://www.kasaroglu.av.tr/en/What-is-source-code-how-is-source-code-transferred